Dita kur kryeministri flamurin e korrupsionit e ngrit në mes të parlamentit
Nga Ndricim Kulla
Ka ditë në jetën e një vendi që nuk janë thjesht episode politike, por pika zbulimi moral. Ditë kur retorika e gjatë, e stërholluar dhe e mbështjellë me metafora zhvillimi, integrimi e modernizimi, papritur zhvishet nga kostumi i saj ceremonial dhe shfaq përpara publikut trupin e vërtetë të pushtetit. Dita e sotme ishte një nga ato ditë për Shqipërinë. Një moment në të cilin ajo që për vite ishte thënë me gjysmë zëri, ose ishte mbuluar me mjegullën e propagandës, u tha më në fund me gjuhën e ftohtë të vendimit politik: kërkesa e drejtësisë nuk pranohet.
Në këtë kuptim, nuk ishte vetëm një votim parlamentar. Ishte një akt domethënës. Një ritual politik në të cilin pushteti vendosi të mos fshihet më pas retorikës së reformës, por të shpallë publikisht kufirin e saj. Sepse çdo reformë ka një provë përfundimtare, një çast kur duhet të tregojë nëse është ndërtuar për të funksionuar apo vetëm për të bindur. Reforma në drejtësi në Shqipëri e pati sot këtë provë.
Për shumë vite, ajo është paraqitur si monumenti më i madh politik i epokës së qeverisjes së Edi Rama. Është prezantuar në kancelaritë perëndimore si prova se Shqipëria po hynte në një epokë të re të shtetit ligjor. Ajo është shitur si një ndërmarrje historike që do të çlironte drejtësinë nga kapja politike dhe do ta kthente atë në një mekanizëm të pavarur që mund të gjykonte këdo, pa përjashtim. Por çdo reformë e tillë jeton ose vdes jo në deklaratat e saj, por në momentin kur pushteti duhet të pranojë që drejtësia të trokasë në derën e vet.
Sot ajo derë nuk u hap.
Në këtë moment, për herë të parë në mënyrë kaq të qartë, publiku shqiptar pa një skenë që deri dje kishte qenë e fshehur pas perdeve të retorikës politike: pushteti që voton kundër drejtësisë kur drejtësia kërkon të prekë zemrën e tij. Kjo është arsyeja pse ky votim nuk është vetëm një episod parlamentar, por një moment i rëndë simbolik në historinë politike të vendit. Sepse ai vendos një vijë ndarëse mes premtimit dhe realitetit.
Në thelb, ajo që ndodhi sot është një paradoks i madh politik: reforma që duhej të çlironte drejtësinë nga politika u përdor nga politika për të mbrojtur veten nga drejtësia.
Ky paradoks nuk është i ri në historinë e pushteteve moderne. Ai është pjesë e një mekanizmi të vjetër të pushtetit: fillimisht ndërtohet një strukturë morale që krijon besim te publiku, më pas kjo strukturë përdoret si mburojë për të ruajtur pushtetin. Në këtë mënyrë reforma kthehet nga instrument drejtësie në instrument legjitimiteti.
Për vite me radhë, propaganda e qeverisë ka qenë e qartë: drejtësia është e lirë, institucionet janë të pavarura, proceset duhet të respektohen. Por kur erdhi momenti kur një institucion i drejtësisë kërkoi të vazhdonte një hetim që prekte një figurë të rëndësishme të pushtetit, propaganda u ndërpre dhe vendin e saj e zuri vota politike.
Kjo është arsyeja pse për shumë qytetarë kjo ditë nuk duket si një fitore e stabilitetit institucional, por si një çast zbulimi. Sepse për herë të parë pas shumë vitesh u bë e qartë se ku përfundon autonomia e drejtësisë dhe ku fillon sovraniteti i pushtetit politik.
Në këtë kuptim, mjegulla e gjatë e propagandës politike që ka mbuluar jetën publike shqiptare për më shumë se një dekadë duket se është çarë në një pikë të vetme. Dhe shpesh historia nuk ka nevojë për më shumë se kaq: një çarje të vogël në murin e mjegulluar për të zbuluar arkitekturën e vërtetë të pushtetit.
Nëse e shohim këtë episod me qetësinë e analizës historike, ai ngre një pyetje shumë më të madhe se vetë rasti konkret: çfarë ndodh me një shtet kur pushteti politik vendos kufirin e drejtësisë?
Sepse shteti ligjor nuk është vetëm një sistem ligjesh. Ai është një marrëveshje morale midis qytetarëve dhe pushtetit. Qytetarët pranojnë autoritetin e institucioneve sepse besojnë se këto institucione funksionojnë mbi të gjithë në mënyrë të barabartë. Kur kjo barazi duket se thyhet, marrëveshja fillon të kriset.
Ky është rreziku i madh që lind nga momente të tilla politike. Jo vetëm sepse një hetim mund të ndalet, por sepse besimi publik mund të fillojë të tretet. Dhe historia politike e shumë vendeve na mëson se besimi është institucioni më i brishtë i një republike. Ai mund të ndërtohet për vite me radhë, por mund të rrëzohet në një ditë.
Në këtë kuptim, ajo që ndodhi sot është një moment që kërkon gjykimin e opinionit publik. Jo një gjykim emocional, jo një reagim të menjëhershëm të zemërimit politik, por një reflektim të thellë mbi drejtimin që po merr republika.
Sepse pyetja që qëndron përpara shoqërisë shqiptare nuk është vetëm nëse një vendim parlamentar ishte i drejtë apo i gabuar. Pyetja më e madhe është nëse një sistem politik mund të mbijetojë për një kohë të gjatë kur perceptimi publik fillon të besojë se drejtësia ka kufij politikë.
Në shumë vende të botës, momentet e mëdha politike nuk lindin nga revolucione të menjëhershme, por nga një proces i gjatë ndërgjegjësimi publik. Një shoqëri fillon të shohë më qartë se çfarë është pushteti, si funksionon ai dhe çfarë kufijsh i vendos vetes.
Në këtë kuptim, dita e sotme mund të jetë një nga ato ditë kur realiteti politik bëhet më i dukshëm se propaganda që e ka mbuluar për vite. Dhe ndoshta ky është paradoksi më i madh i kësaj ngjarjeje: në përpjekjen për të mbrojtur pushtetin, pushteti mund të ketë ndihmuar pa dashje në çmjergullimin e realitetit politik.
Sepse kur një sistem politik ndalon së fshehuri mekanizmat e tij, shoqëria fillon t’i shohë ata më qartë.
Dhe ndoshta beteja e ardhshme nuk do të jetë vetëm midis opozitës dhe qeverisë, midis partive apo midis institucioneve. Ajo mund të jetë një betejë më e thellë: midis realitetit që po bëhet i dukshëm dhe realitetit që përpiqet ende ta mbulojë atë.
Në fund të fundit, historia politike e kombeve nuk shkruhet vetëm nga vendimet e parlamentit. Ajo shkruhet edhe nga momentet kur publiku fillon të kuptojë më qartë se çfarë po ndodh përpara syve të tij.
Dhe ndonjëherë mjafton një ditë e vetme që mjegulla e shumë viteve të fillojë të shpërndahet.
