Golemi dhe Qerreti paguajnë çmimin e pazareve të betonizimit, ku është SPAK

Golemi dhe Qerreti paguajnë çmimin e pazareve të betonizimit, ku është SPAK

Nga Muriel Bistro

Pas ndërhyrjes së datës 26 maj 2026 në zonën e Lagunës Blu në Qerret, ku banorët denoncuan prerjen e pishave, prishjen e mureve mbrojtëse dhe hapjen e një rruge pa projekt të bërë publik, çështja nuk mbetet më vetëm një problem lokal. Ajo ngre një pyetje më të madhe: çfarë modeli qeverisjeje po prodhon sot Bashkia Kavajë dhe kush po përfiton nga shkatërrimi gradual i bregdetit?

Golemi u shkatërrua dhe Qerreti po shkon drejt të njëjtit fat. Dikur zona me pisha, gjelbërim dhe potencial turistik familjar, sot këto hapësira po përballen me betonizim, ndërtime pa kriter, mungesë transparence dhe ndërhyrje që, sipas banorëve, nuk respektojnë as natyrën, as komunitetin dhe as parimet minimale të qeverisjes së mirë.

Në qendër të kritikave është drejtimi i Bashkisë Kavajë nga kryetari i saj, përfaqësues i Partisë Demokratike. Banorët shprehen se ajo që po ndodh në Golem dhe Qerret tregon një model të dështuar të pushtetit vendor, ku premtimet për ndryshim, mbrojtje të qytetarëve dhe respektim të interesit publik po zëvendësohen nga heshtja, mungesa e reagimit dhe tolerimi i ndërtimit pa kriter.

Sipas tyre, ky nuk është modeli i një administrimi të ndershëm, qytetar dhe demokratik. Përkundrazi, banorët e cilësojnë si një variant hibrid të vjetër të abuzimit me pushtetin: një pushtet që flet në emër të qytetarëve, por vepron në favor të interesave ndërtimore; një pushtet që premton mbrojtje të territorit, por lejon dëmtimin e pishave, prishjen e mureve dhe hapjen e rrugëve pa konsultim publik.

Modeli i ashtuquajtur “Fisnik” rezulton, sipas banorëve, gjithçka tjetër përveçse fisnik. Kur natyra shkatërrohet, kur komuniteti anashkalohet, kur pishat priten dhe rrugët hapen pa projekt të qartë e pa transparencë, fjala “fisnikëri” kthehet në fasadë politike. Pas saj, banorët shohin një realitet tjetër: një administrim që nuk mbron bregdetin, por lejon që ai të përdoret si terren për interesa private.

Ajo që po ndodh në Golem dhe Qerret po tregon gjithnjë e më qartë se Bashkia Kavajë mund të jetë në gjendje të administrojë vetëm qytetin e Kavajës, por kur vjen puna te modeli i zhvillimit të bregdetit, dështimi është i dukshëm. Në vend të një vizioni të qëndrueshëm për turizmin, natyrën dhe komunitetet rezidenciale, banorët shohin babëzi, mungesë kontrolli, dyshime për korrupsion dhe një qasje ku bregdeti trajtohet si mundësi për përfitim të shpejtë, jo si pasuri publike që duhet ruajtur.

Sipas banorëve, modeli i ndjekur nga drejtimi aktual i Bashkisë Kavajë nuk është thjesht paaftësi administrative, por një sistem ku zyrtarë vendorë dhe individë të lidhur me ta mund të përfitojnë nga fenomenet korruptive që po dëmtojnë bregdetin. Pasurimi i shpejtë i disa individëve nuk mund të bëhet mbi shkatërrimin e natyrës, cenimin e sigurisë së qytetarëve dhe betonizimin e hapësirave që duhej të mbroheshin.

Golemi është shembulli më i qartë i asaj që ndodh kur ndërtimi pa kriter lejohet të zëvendësojë vizionin urban dhe mbrojtjen e mjedisit. Sot, frika e banorëve është se Qerreti dhe Laguna Blu po futen në të njëjtën rrugë: fillimisht priten pishat, më pas hapen rrugët, pastaj vijnë ndërtimet dhe në fund humbet përgjithmonë karakteri natyror i zonës.

Qerreti, dikur i njohur për pishat, qetësinë dhe peizazhin bregdetar që frymëzonte pushues, artistë dhe lidhej edhe me atmosferën e veprave të fundit të Ismail Kadaresë, sot po shkon drejt një shkatërrimi të pashmangshëm. Sipas banorëve, kjo po ndodh për shkak të dështimit të Bashkisë Kavajë, kryetarit të saj dhe interesave të lidhura me qarqe të larta të pushtetit, të cilat po e shohin bregdetin jo si pasuri publike për t’u mbrojtur, por si mundësi për betonizim dhe përfitim.

Në këtë kontekst, banorët e cilësojnë narrativën e zhvillimit si një gënjeshtër të madhe. Zhvillimi nuk mund të jetë prerje pishash, shkatërrim i hapësirave të gjelbra, prishje muresh mbrojtëse dhe cenim i sigurisë. Zhvillimi i vërtetë kërkon projekt, konsultim publik, vlerësim mjedisor, mbrojtje të natyrës, respekt për komunitetin dhe transparencë të plotë mbi çdo ndërhyrje.

Baza ligjore dhe institucionale

Kjo nuk është vetëm çështje morale apo politike. Ligji nr. 146/2014 “Për njoftimin dhe konsultimin publik” rregullon procesin e njoftimit dhe konsultimit publik për projektakte, dokumente strategjike dhe politika me interes të lartë publik. Ligji nr. 10 431/2011 “Për mbrojtjen e mjedisit” ka si qëllim mbrojtjen e mjedisit, parandalimin e rreziqeve ndaj jetës e shëndetit dhe përmirësimin e cilësisë së jetës për brezat e sotëm dhe të ardhshëm.

Po ashtu, Ligji nr. 10 440/2011 “Për vlerësimin e ndikimit në mjedis”, i ndryshuar, synon të sigurojë nivel të lartë mbrojtjeje përmes parandalimit, minimizimit dhe kompensimit të dëmeve në mjedis nga projekte të propozuara. Në të njëjtën frymë, Konventa e Aarhus-it garanton të drejtën e publikut për informacion, pjesëmarrje në vendimmarrje dhe akses në drejtësi për çështje mjedisore.

Nëse në Lagunën Blu është ndërhyrë pa projekt të qartë, pa konsultim publik, pa vlerësim mjedisor të bërë publik dhe pa dokumentacion të plotë ligjor, atëherë çështja nuk mund të trajtohet si një debat i thjeshtë mes banorëve dhe bashkisë. Ajo kthehet në një problem të rëndë institucional, ku duhet verifikuar nëse janë shkelur procedurat, nëse janë cenuar interesat e komunitetit dhe nëse vendimmarrja publike është përdorur në favor të interesave ndërtimore.

Thirrja për SPAK dhe Prokurorinë

Në emër të “zhvillimit”, sipas banorëve, është shkatërruar bregdeti dhe janë pasuruar individë të lidhur me pushtetin vendor, përfshirë drejtuesin aktual të Bashkisë Kavajë dhe persona të tjerë pranë tij. SPAK dhe Prokuroria duhet të ndërhyjnë sa më parë, përpara se shkatërrimi të marrë përmasa edhe më të mëdha.

Nuk mund të dëmtohet bregdeti, të cenohet jeta e banorëve dhe të shkatërrohen hapësirat e gjelbra për kapriço, favore apo interesa korruptive të pushtetit vendor, të ushtruara në emër të Partisë Demokratike dhe, sipas dyshimeve të banorëve, në bashkërendim me interesa pranë pushtetit qendror të Rilindjes.

SPAK dhe Prokuroria duhet të hetojnë jo vetëm ndërhyrjen konkrete në Lagunën Blu, por edhe modelin që e ka bërë të mundur këtë situatë. Duhet të verifikohet kush përfiton nga hapja e rrugëve, kush i miraton ndërhyrjet, cilat kompani ndërtuese kanë interesa në zonë, nëse ka pasur leje, projekt teknik, konsultim publik, vlerësim mjedisor dhe nëse zyrtarë publikë kanë vepruar në konflikt interesi apo në favor të kompanive ndërtuese.

Hetimi duhet të përfshijë dokumentacionin zyrtar, vendimmarrjet administrative, komunikimet institucionale, pamjet filmike, dëshmitë e banorëve dhe çdo akt që mund të provojë zinxhirin e përgjegjësisë. Kjo është e domosdoshme për të kuptuar nëse ndërhyrjet janë bërë në interes publik apo në funksion të interesave të ngushta ndërtimore.

Bregdeti si përgjegjësi publike

Rasti i Golemit dhe Qerretit duhet të shërbejë edhe si alarm për reformën territoriale dhe mënyrën se si menaxhohet bregdeti shqiptar nga bashkitë vendore. Kur një bashki nuk ka kapacitetin, vizionin dhe integritetin për të administruar zona me vlerë të lartë turistike, natyrore dhe ekonomike, atëherë bregdeti nuk mund të lihet në duart e papërgjegjshmërisë, babëzisë dhe vendimmarrjes së kapur nga interesa të ngushta.

Nëse reforma territoriale synon vërtet administrim më të mirë të territorit, ajo duhet të marrë parasysh se zonat bregdetare kërkojnë standard tjetër qeverisjeje, kontroll më të fortë, mbikëqyrje më të pavarur dhe përgjegjësi më të lartë ligjore. Nuk mund të lejohet që bregdeti, një nga pasuritë më të rëndësishme publike të vendit, të administrohet nga struktura që bien pre e interesave klienteliste, presioneve të ndërtuesve apo skemave që dyshohet se shërbejnë edhe për pastrimin e parave të dyshimta.

Prandaj, kjo nuk është vetëm një çështje e banorëve të Qerretit. Është një çështje e çdo qytetari që beson se bregdeti nuk mund të trajtohet si pronë private e ndërtuesve dhe e zyrtarëve që i favorizojnë ata. Është një çështje e transparencës, e shtetit ligjor dhe e përgjegjësisë politike.

Nëse Golemi u lejua të kthehej në simbol të betonizimit, Qerreti nuk duhet të jetë viktima e radhës. Laguna Blu, pishat, hapësirat e gjelbra dhe fshatrat turistike nuk janë pasuri për t’u shkatërruar në heshtje. Janë pjesë e një trashëgimie natyrore dhe komunitare që duhet të mbrohet me ligj, me drejtësi dhe me reagim qytetar.

Në fund, pyetja mbetet e thjeshtë: a do të mbajë dikush përgjegjësi për shkatërrimin e Golemit dhe për atë që po ndodh në Qerret, apo “zhvillimi” do të vazhdojë të përdoret si maskë për të mbuluar interesat e ndërtimit, ryshfetin dhe kapjen e institucioneve?

Ky është momenti që drejtësia të flasë. Sepse nëse edhe ato pak hapësira të gjelbra që kanë mbetur në bregdet shkatërrohen, atëherë dëmi nuk do të jetë vetëm i banorëve të sotëm, por i brezave që do të vijnë.