Tibeti, një nga vendet më misterioze dhe të shenjta të njerëzimit, që mban shumë sekrete të kaluarës së largët, normalisht i paarritshëm për turistët e zakonshëm në këtë periudhe. Ndër këto, janë shpellat e Piyangut, një nga vendet më të rëndësishme arkeologjike në Tibet, të vendosura në pjesën perëndimore të vendit, në afërsi të malit te Shenjte, Kailash. Një Piyang ka më shumë se 1.100 shpella me forma dhe madhësi të ndryshme,disa prej të cilave janë qartë ndërtesa banimi, ndërsa të tjerat janë përdorur ndoshta si shpella për meditime, – thotë arkeologu amerikan Mark Aldenderfer, një profesor në Universitetin e Kalifornisë. Gërmimet e kryera në Piyang, në bashkëpunim me një grup arkeologësh kineze, janë bere për të na provuar vërtetësinë e burimeve dokumentare. “Duke pasur njohuri te pakta mbi budizmin e lashtë tibetian, ishim me fat për të bashkëpunuar me Huo Wei Li dhe Yongxian dy arkeologë nga departamenti i historisë të Universitetit të Bashkimit Sichuan në Chengdu. Ky është bashkëpunimi i parë mes arkeologëve kineze dhe perëndimore në Tibet”, – thotë Aldenderfer. Shpellat Piyang nuk janë vetëm objekte të eksplorimit. Shumë vende të tjera të ngjashme misterioze janë të shpërndara në të gjithë pllajën enigmatike te Tibetit. Disa ishin gdhendur nga forcat natyrore, të tjerët janë të dukshëm me origjinë artificiale, por me siguri ata janë të gjitha shumë të vjetra. Njerëzit kanë filluar të jetojnë në këtë zonë të Tibetit 21.000 vjet më parë, kështu që është shumë e mundshme që ka shumë objekte tibetiane të varrosur nëpër shpella, tunele dhe ne zona të tjera ende te pashkelura. Traditat lokale të ndjekura ne përdorimin e shpellave në një periudhë shumë të lashtë, thonë se zotat jetonin në tokë. Për këtë arsye, shumë nga tempujt janë ndërtuar afër njeri tjetrit dhe i gjithë rajoni është konsideruar i shenjtë nga vendasit. Ne shpellat e Piyangut gjenden shumë piktura parahistorike murale, skulptura dhe afreske te zbukuruara me piktura. Por objekti i vërtetë i dëshirës së arkeologëve është zbulimi i një dokumenti të lashtë të shkruar,mbasi deri në këtë moment askush nuk ka qenë në gjendje për ti identifikuar. Kompleksi Piyang mbulon një sipërfaqe prej 10 kilometra katrorë, dhe eksplorimi i saj është jashtëzakonisht komplekse. “Ne jemi vetëm ne fillim për të kuptuar rëndësinë e vërtetë të shpellave të shenjta të Tibetit”, – thotë Aldenderfer. “Pafundësia e rajonit kërkon një përpjekje të madhe. Për më tepër,fakti se ajo është një tokë e shenjtë,krijon shumë probleme për qasje për turistët në vendet me interes arkeologjik,pasi shpella eshte një vend pelegrinazhi, por sot vendi është e mbyllur për publikun”. Vetëm koha dhe durimi do të lejojë arkeologët për të zbuluar sekretet e Shpelles se shenjtë Piyang.
