Ivanka Trump dhe Jared Kushner duhet të vihen në dijeni për abuzimin politik të Edi Ramës me emrin e tyre
Nga Ndricim Kulla
Çështja e investimit të shumëdebatuar në Zvërnec dhe në ishullin e Sazanit po merr çdo ditë e më shumë përmasat e një debati që shkon përtej një projekti të zakonshëm ekonomik. Në pamje të parë, ajo paraqitet si një nismë investimi e një sipërmarrësi të njohur amerikan, por mënyra sesi është administruar politikisht nga qeveria shqiptare ka prodhuar aq shumë pikëpyetje, saqë sot vëmendja nuk është më vetëm te projekti vetë, por te mënyra sesi ai po përdoret në funksion të propagandës dhe të mbijetesës politike të kryeministrit Edi Rama.
Në të vërtetë, shqetësimi kryesor nuk lidhet me Jared Kushnerin dhe as me Ivanka Trump. Si çdo sipërmarrës tjetër, ata kanë të drejtën e tyre të investojnë kudo ku ligjet e një vendi ua lejojnë një gjë të tillë. Në një ekonomi të hapur, askush nuk mund të paragjykojë një investitor për shkak të emrit, famës apo lidhjeve familjare që ai mund të ketë. Problemi fillon në momentin kur emri i investitorit shndërrohet në mburojë politike dhe përdoret jo për të shpjeguar projektin, por për të heshtur kritikët dhe për të shmangur pyetjet legjitime të opinionit publik.
Kjo është pikërisht ajo që ka ndodhur me projektin e Zvërnecit dhe të Sazanit. Që prej ditës së parë, publiku shqiptar nuk ka marrë përgjigje të qarta dhe të plota mbi procedurat, mbi kriteret e përzgjedhjes, mbi interesin publik dhe mbi mënyrën sesi janë respektuar standardet e transparencës. Në vend të sqarimeve ligjore, qytetarëve u janë servirur fotografi. Në vend të dokumenteve, u janë servirur miqësi. Në vend të argumenteve juridike, u janë servirur emra të mëdhenj të politikës amerikane.
Kjo është arsyeja pse debati po largohet gjithnjë e më shumë nga thelbi ekonomik dhe po hyn në territorin e manipulimit politik. Sepse sa herë që ngrihen pyetje për projektin, kryeministri shqiptar nuk përgjigjet me argumente mbi procedurat, por me referenca ndaj Jared Kushnerit, ndaj Ivanka Trump apo ndaj lidhjeve të tyre me presidentin Donald Trump. Kjo metodë nuk sqaron asgjë. Përkundrazi, krijon përshtypjen se emri i tyre po përdoret si një lloj garancie morale për të justifikuar një proces që vetë qeveria nuk po arrin ta mbrojë me transparencë.
Një situatë e tillë është e padrejtë para së gjithash ndaj vetë familjes Trump. As Ivanka Trump dhe as Jared Kushner nuk mund të mbajnë përgjegjësi për mënyrën sesi një kryeministër i huaj përdor publikisht emrat e tyre. Ata nuk mund të bëhen pjesë e debateve të politikës së brendshme shqiptare pa dëshirën e tyre. Aq më pak mund të paraqiten si argument politik për të legjitimuar vendime që janë ekskluzivisht përgjegjësi e institucioneve shqiptare.
Në këtë pikë lind natyrshëm pyetja nëse është korrekte që ata të vihen në dijeni për mënyrën sesi emri i tyre po përdoret në Shqipëri. Përgjigjja duket e thjeshtë. Po, është korrekte. Jo për të ndikuar në vendimet e tyre private dhe as për të penguar aktivitetin e tyre ekonomik, por për t’u bërë të ditur se emri dhe reputacioni i tyre po shfrytëzohen si elementë të propagandës së një qeverie që po përballet me mungesë besimi dhe me kritika të forta publike për korrupsionin dhe krimin e organizuar.
Edhe më problematik bëhet debati kur kryeministri shqiptar krijon përshtypjen se kundërshtimi ndaj projektit përbën automatikisht kundërshtim ndaj Amerikës ose ndaj presidentit Trump, siç deklaroi dje në përgjigje të protestës së qytetarëve në Tiranë, posaçërisht ndaj këtij problemi. Një logjikë e tillë është e gabuar si politikisht, ashtu edhe moralisht. Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Shteteve të Bashkuara nuk mund të identifikohen me një kontratë, me një investim apo me një sipërmarrës të vetëm. Ato janë marrëdhënie strategjike të ndërtuara ndër dekada dhe nuk varen nga interesat e përkohshme të asnjë qeverie apo individi.
Prandaj është e rëndësishme që debati të ndahet qartë në dy pjesë. E para ka të bëjë me të drejtën e investitorëve amerikanë për të zhvilluar aktivitetin e tyre ekonomik në Shqipëri. Kjo e drejtë është e padiskutueshme. E dyta ka të bëjë me të drejtën e qytetarëve shqiptarë për të kërkuar transparencë dhe llogaridhënie nga qeveria e tyre. Edhe kjo e drejtë është po aq e padiskutueshme. Askush nuk duhet të përdorë njërën për të asgjësuar tjetrën.
Në këtë kuptim, një rol i rëndësishëm i takon edhe Ambasadës Amerikane në Tiranë. Jo për të ndërhyrë në debatin politik shqiptar dhe as për të marrë anë në një polemikë të brendshme, por për të ruajtur një parim themelor: emri i presidentit të Shteteve të Bashkuara dhe i familjarëve të tij nuk duhet të përdoret si instrument propagandistik nga askush. Kur figura publike amerikane përfshihen pa nevojë në polemikat e politikës shqiptare, dëmtohet jo vetëm serioziteti i debatit, por edhe vetë dinjiteti institucional që ato figura përfaqësojnë.
Në fund të fundit, problemi nuk është Jared Kushneri. Problemi nuk është as Ivanka Trump. Problemi është një kulturë politike që prej vitesh përpiqet të zëvendësojë transparencën me spektaklin, dokumentin me fotografinë dhe argumentin me propagandën. Kjo është arsyeja pse çështja e Zvërnecit dhe e Sazanit vazhdon të prodhojë dyshime. Jo për shkak të emrave të përfshirë në të, por për shkak të mënyrës sesi ata emra po përdoren.
Dhe pikërisht për këtë arsye, vënia në dijeni e Ivanka Trump dhe Jared Kushner për përdorimin politik të emrave të tyre nuk do të ishte një akt armiqësor ndaj tyre, por një akt korrektësie. Sepse çdo njeri ka të drejtë të dijë kur reputacioni i tij shndërrohet në instrument të betejave politike të të tjerëve. Në demokraci, transparenca nuk është detyrim vetëm për qeveritë; ajo është edhe mbrojtja më e mirë e dinjitetit të individit, pavarësisht sa i njohur apo i fuqishëm mund të jetë ai.
