Skandali i ‘Kurum’/ OLAF çmonton skemën e eksportit të mbetjeve toksike nga Durrësi

Zyra Evropiane Kundër Mashtrimit (OLAF) ka mbështetur autoritetet shqiptare në zbulimin dhe ndalimin e një dërgese me mbetje të rrezikshme industriale që po eksportohej nga porti i Durrësit drejt Tajlandës, e deklaruar në dokumente si “oksid hekuri”.

Hetimi nisi në vitin 2024, pasi OLAF informoi doganat shqiptare për dyshime mbi përmbajtjen e ngarkesës. Analizat laboratorike konfirmuan se materiali nuk ishte oksid hekuri, por një nënprodukt toksik i prodhimit të çelikut, që përmban përqendrime të larta metalesh të rënda dhe paraqet rrezik serioz për mjedisin dhe shëndetin publik nëse menaxhohet në mënyrë të papërshtatshme

Në bashkëpunim me Drejtorinë e Hetimit Doganor dhe Prokurorinë e Durrësit, u koordinuan veprime që çuan në sekuestrimin e ngarkesës dhe kthimin e saj në vendin e origjinës. Si rezultat i hetimit janë lëshuar 33 urdhër-arreste, përfshirë agjentë doganorë dhe punonjës të Agjencisë Kombëtare të Mjedisit.

Rasti thekson fenomenin e deklarimit të rremë të mbetjeve të rrezikshme për të shmangur kontrollet dhe kostot e trajtimit në BE, si dhe rolin kyç të OLAF në analizimin e të dhënave, shkëmbimin e inteligjencës dhe koordinimin ndërkufitar për parandalimin e trafikimit të paligjshëm të mbetjeve.

Artikulli i plote

Zyra Evropiane Kundër Mashtrimit (OLAF) ka mbështetur autoritetet shqiptare në zbulimin dhe ndalimin e eksportit të paligjshëm të mbetjeve të rrezikshme industriale nga porti i Durrsit, në Shqipëri, në Tajlandë, duke theksuar kërcënimin global në rritje që paraqet trafikimi i paligjshëm i mbetjeve.
Hetimi filloi në vitin 2024 kur OLAF njoftoi autoritetet doganore shqiptare për një dërgesë të dyshuar se përmbante sasi të mëdha mbetjesh të rrezikshme të deklaruara gabimisht. Dokumentet e eksportit e përshkruanin ngarkesën si oksid hekuri.

Megjithatë, analizat e mëvonshme laboratorike më vonë përcaktuan se ngarkesa, në fakt, përmbante një nënprodukt toksik të prodhimit të çelikut.

Ndërsa oksidi i hekurit përdoret gjerësisht në aplikime të ligjshme industriale – siç janë materialet e ndërtimit dhe metalurgjia – dhe në përgjithësi konsiderohet jo i rrezikshëm kur trajtohet siç duhet, disa mbetje të prodhimit të çelikut klasifikohen si materiale të rrezikshme pasi ato shpesh përmbajnë përqendrime të larta të metaleve të rënda. Nëse menaxhohen ose asgjësohen në mënyrë të papërshtatshme, ato paraqesin rreziqe serioze për shëndetin dhe mjedisin, duke përfshirë ndotjen e tokës dhe ujërave nëntokësore dhe ekspozimin afatgjatë ndaj toksinave për komunitetet aty pranë. Ky ishte rasti me dërgesën e identifikuar.

Duke bashkëpunuar ngushtë me Drejtorinë e Hetimit Doganor të Shqipërisë, OLAF ndihmoi në koordinimin e veprimeve operative që parandaluan asgjësimin e paligjshëm të mbetjeve të rrezikshme jashtë vendit. OLAF mbështeti më tej hetimin duke organizuar dhe marrë pjesë në disa takime operative me Drejtorinë e Hetimit Doganor të Shqipërisë dhe Prokurorinë e Durrsit, duke lehtësuar shkëmbimet që rezultuan thelbësore për avancimin e çështjes.

Bashkëpunimi çoi në kapjen e ngarkesës dhe kthimin e saj përfundimtar në vendin e origjinës. Ai gjithashtu mbështeti procedurat kombëtare që rezultuan në lëshimin e 33 urdhër-arresteve, duke përfshirë agjentë doganorë dhe punonjës të Agjencisë Kombëtare të Mjedisit. Mund të lexoni më shumë rreth çështjes në njoftimin për shtyp të Zyrës së Prokurorisë së Përgjithshme të Shqipërisë.

Drejtori i Përgjithshëm i OLAF Petr Klement tha: “Ky rast tregon se si bashkëpunimi i ngushtë midis OLAF dhe autoriteteve partnere në BE dhe më gjerë ndihmon në mbrojtjen e mjedisit, mbrojtjen e shëndetit publik dhe siguron që qytetarët të mbrohen më mirë nga rreziqet serioze të paraqitura nga trafikimi i paligjshëm i mbetjeve. Urime të sinqerta autoriteteve shqiptare për kryerjen dhe përfundimin e një hetimi kaq kompleks.”

Deklarimi i gabuar i mbetjeve të rrezikshme mbetet një nga metodat më të zakonshme të përdorura në trafikimin e paligjshëm të mbetjeve. Duke i etiketuar në mënyrë të rreme mbetjet toksike si substanca jo të rrezikshme, operatorët kërkojnë të anashkalojnë kontrollet e eksportit, rregulloret mjedisore dhe kostot më të larta të trajtimit ose asgjësimit brenda Bashkimit Evropian. Kjo praktikë jo vetëm që dëmton konkurrencën e drejtë, por gjithashtu zhvendos rreziqet mjedisore dhe shëndetësore në vendet e destinacionit.

OLAF luan një rol kyç në mbështetjen e autoriteteve kombëtare në luftën kundër trafikimit të paligjshëm të mbetjeve duke zbuluar rreziqet, duke ndarë inteligjencën dhe duke lehtësuar bashkëpunimin ndërkufitar, duke përfshirë edhe me partnerët jashtë Bashkimit Evropian.

Duke pasur parasysh natyrën komplekse dhe transnacionale të dërgesave të paligjshme të mbetjeve, përfshirja e OLAF ndihmon në sigurimin që autoritetet doganore, mjedisore dhe gjyqësore të mund të veprojnë shpejt dhe në një mënyrë të koordinuar për të parandaluar dëmtimet mjedisore dhe për të mbrojtur shëndetin publik.

Sipas Rregullores së re të BE-së për dërgesat e mbetjeve, e cila forcon kontrollet, gjurmueshmërinë dhe zbatimin në të gjithë zinxhirin e dërgesave të mbetjeve, roli i OLAF në analizimin e të dhënave, identifikimin e modeleve të mashtrimit dhe mbështetjen e veprimeve operative të koordinuara pritet të bëhet edhe më i rëndësishëm. Shkëmbimi i zgjeruar i informacionit dhe bashkëpunimi më i ngushtë midis institucioneve të BE-së dhe autoriteteve kombëtare do të përforcojnë më tej kapacitetin e BE-së për të parandaluar eksportet e paligjshme të mbetjeve të rrezikshme dhe për të siguruar që mbetjet të menaxhohen në mënyrë të sigurt dhe në përputhje me rregullat e BE-së dhe ato ndërkombëtare.

Misioni, mandati dhe kompetencat e OLAF-it:

Misioni i OLAF-it është të zbulojë, hetojë dhe ndalojë shkeljet që lidhen me fondet e BE-së.

OLAF-i e përmbush misionin e tij duke:

kryer hetime të pavarura për mashtrimin dhe korrupsionin që përfshijnë fondet e BE-së, në mënyrë që të sigurojë që të gjitha paratë e taksapaguesve të BE-së të arrijnë në projekte që mund të krijojnë vende pune dhe rritje në Evropë;

kontribuar në forcimin e besimit të qytetarëve në institucionet e BE-së duke hetuar shkeljet serioze nga stafi i BE-së dhe anëtarët e institucioneve të BE-së;

zhvilluar një politikë të shëndoshë të BE-së kundër mashtrimit.

Në funksionin e saj të pavarur hetimor, OLAF-i mund të hetojë çështje që lidhen me mashtrimin, korrupsionin dhe vepra të tjera penale që ndikojnë në interesat financiare të BE-së në lidhje me:

të gjitha shpenzimet e BE-së: kategoritë kryesore të shpenzimeve janë Fondet Strukturore, politika bujqësore dhe fondet e zhvillimit rural, shpenzimet direkte dhe ndihma e jashtme;

disa fusha të të ardhurave të BE-së, kryesisht detyrimet doganore;

dyshimet për shkelje serioze nga stafi i BE-së dhe anëtarët e institucioneve të BE-së.

Pasi OLAF-i të ketë përfunduar hetimin e tij, është detyrë e autoriteteve kompetente të BE-së dhe kombëtare të shqyrtojnë dhe të vendosin për ndjekjen e rekomandimeve të OLAF-it. Të gjithë personat e përfshirë supozohen të pafajshëm derisa të provohet fajtorë në një gjykatë kompetente kombëtare ose të BE-së.