Drejtësia që gjykohet nga hijet e errëta të Irena Gjokës duhet të përmbyset

Drejtësia që gjykohet nga hijet e errëta të Irena Gjokës duhet të përmbyset

Nga Ndricim Kulla

Sipas të dhënave të bëra publike dhe të verifikuara zyrtarisht, një gjyqtare e strukturave të posaçme të drejtësisë rezulton e dënuar penalisht në Greqi, fakt që nuk është deklaruar gjatë procesit të vettingut. Megjithatë, ajo vijon të ushtrojë funksionin e saj, duke dhënë vendime penale me ndikim të drejtpërdrejtë politik dhe shoqëror, përfshirë dënime ndaj figurave kryesore të opozitës.

Ky realitet ngre një sërë pyetjesh thelbësore që prekin vetë themelet e reformës në drejtësi.
Procesi i vettingut u prezantua si mekanizmi që do të garantonte ndarjen përfundimtare nga e shkuara e korruptuar e sistemit gjyqësor. Por nëse një subjekt me precedent penal të padeklaruar ka arritur të kalojë filtrat e këtij procesi dhe sot ushtron funksion gjyqësor, atëherë vettingu humbet funksionin e tij thelbësor dhe kthehet në një procedurë formale, jo substanciale.

Në një shtet normal, fshehja e një dënimi penal do të përbënte shkak të menjëhershëm për shkarkim, hetim dhe përgjegjësi penale. Heshtja institucionale përballë një fakti të tillë e thellon dyshimin se standardet e drejtësisë nuk aplikohen në mënyrë të barabartë.
Ka një konflikt të dukshëm moral kur një gjyqtare, e cila rezulton me dënim penal, vendos për fajësinë ose pafajësinë e të tjerëve. Drejtësia nuk mund të kërkojë integritet nga qytetarët dhe politika, ndërkohë që toleron mungesën e tij në radhët e veta.

Ky paradoks shkatërron besimin publik dhe e vendos drejtësinë në pozitën e një autoriteti që kërkon të gjykojë, pa pranuar të gjykohet vetë.
Kur çështje të tilla lidhen me vendime që prekin kryesisht opozitën politike, krijohet një perceptim i fortë se drejtësia po përdoret si instrument presioni dhe selektiviteti politik. Edhe nëse ky perceptim nuk do të ishte i qëllimshëm, vetë ekzistenca e tij mjafton për të dëmtuar rëndë besimin te institucionet.
Drejtësia nuk mund të funksionojë mbi dyshimin dhe frikën, por vetëm mbi transparencën dhe barazinë para ligjit.
Ky nuk është një sulm ndaj drejtësisë si institucion, por një thirrje për ta mbrojtur atë nga komprometimi. Institucionet përgjegjëse kanë detyrimin të sqarojnë publikisht:
– nëse dënimi penal është i vërtetë dhe i verifikuar;
– pse nuk është reflektuar në procesin e vettingut;
– dhe pse subjekti vijon të ushtrojë funksionin gjyqësor.

Pa këtë transparencë, çdo vendim i dhënë nga institucione të tilla mbetet i padrejtë.
Reforma në drejtësi nuk mund të mbijetojë si slogan politik. Ajo ose zbatohet me standarde të barabarta për të gjithë, ose shndërrohet në një burim të ri padrejtësie. Një drejtësi që mbyll sytë përballë problemeve të veta humbet të drejtën morale për të gjykuar shoqërinë.
Nëse drejtësia kërkon besim, ajo duhet së pari të japë llogari.

Ka një moment kur heshtja nuk është më maturi, por bashkëfajësi. Dhe rasti i një gjyqtareje të strukturave të posaçme, e rezultuar e dënuar penalisht jashtë vendit, e padeklaruar në procesin e vettingut dhe megjithatë aktive në dhënien e vendimeve penale, përbën pikërisht atë moment kritik për drejtësinë shqiptare.

Në fakt, këto janë zyrtarisht të verifikuara, prandaj nuk kemi të bëjmë me një incident periferik, por me një skandal të rëndë institucional, që godet në zemër reformën në drejtësi dhe e zhvesh atë nga çdo pretendim moral.
Vettingu u premtua si mekanizmi që do të nxirrte jashtë sistemit figurat e komprometuara. Por kur një gjyqtare me precedent penal të padeklaruar kalon pa u prekur nga ky proces, atëherë vettingu shndërrohet nga filtër në dekor propagandistik.

Një gjyqtare e dënuar që dënon të tjerët nuk është thjesht paradoks etik. Është fyerje publike ndaj parimit të drejtësisë. Është përmbysje e logjikës elementare të shtetit të së drejtës, ku autoriteti moral i gjyqtarit është po aq i rëndësishëm sa kompetenca ligjore.

Drejtësia nuk mund të kërkojë pastërti nga shoqëria, ndërkohë që toleron papastërtinë në majë të piramidës së saj.
Fakti që vendimet e kësaj gjyqtareje kanë prekur kryesisht liderë dhe figura të opozitës politike e bën çështjen edhe më të rëndë. Edhe sikur çdo vendim të ishte teknikisht korrekt, perceptimi i selektivitetit politik e rrëzon legjitimitetin e tyre.

Drejtësia nuk jeton vetëm nga ligji, por nga besimi. Dhe kur besimi humbet, ligji kthehet në mjet frike, jo në garanci lirie.
Ajo që e thellon skandalin nuk është vetëm fakti në vetvete, por heshtja e institucioneve. SPAK-u, KLGJ-ja, organet e vettingut nuk mund të sillen sikur nuk shohin, nuk dëgjojnë dhe nuk dinë. Në drejtësi, heshtja përballë një fakti të tillë është një formë e qartë mbrojtjeje.
Dhe mbrojtja e padrejtësisë nga brenda është forma më e rrezikshme e kapjes së shtetit.

Reforma në drejtësi po rrezikon të shndërrohet në një sistem që ndëshkon kundërshtarët politikë dhe amniston të vetët, duke rikrijuar, me mjete të reja, logjikën e vjetër të pushtetit mbi ligjin.

Një drejtësi që nuk ka kurajën të pastrojë veten, nuk ka as autoritetin moral të gjykojë askënd tjetër.
Ky nuk është sulm ndaj drejtësisë, por akt mbrojtjeje ndaj saj. Nëse drejtësia shqiptare dëshiron të mbijetojë si institucion dhe jo si instrument, ajo duhet të reagojë menjëherë, me transparencë, përgjegjësi dhe masa konkrete.

Sepse në momentin që një gjyqtare e dënuar gjykon qytetarët dhe politikën, nuk është më shoqëria ajo që duhet të ketë frikë nga drejtësia —
është drejtësia ajo që duhet të ketë frikë nga gjykimi i historisë.