Federata Evropiane e Gazetarëve: Ndryshimet në Kodin Penal bien ndesh me standardet e BE-së
Federata Evropiane e Gazetarëve (EFJ), së bashku me organizata të lirisë së medias, ka reaguar pas ndryshimeve të fundit në Kodin Penal të miratuara nga mazhoranca.
Në një reagim, EFJ thekson se ndryshimet mbeten të pamjaftueshme për të garantuar dekriminalizimin e plotë të shpifjes dhe fyerjes. Organizatat mirëpresin gjithashtu forcimin e mbrojtjes penale për gazetarët ndaj dhunës dhe kërcënimeve serioze. Megjithatë, ato theksojnë se për sa kohë shpifja dhe fyerja mbeten vepra penale, ekziston një efekt frenues mbi gazetarët, shoqërinë civile dhe aktorë të tjerë që ushtrojnë mbikëqyrje publike.
Sipas EFJ-së, përjashtimi nga përgjegjësia penale vetëm për gazetarë “të regjistruar dhe të njohur” është problematik dhe bie ndesh me standardet evropiane, pasi Shqipëria nuk ka një sistem të tillë regjistrimi dhe kjo qasje përjashton aktorë të tjerë me interes publik.
DEKLARATA:
Federata Evropiane e Gazetarëve (EFJ) u bashkua sot me grupet e gazetarëve dhe të lirisë së medias, duke theksuar se ndryshimet e fundit në Kodin Penal të Shqipërisë, megjithëse pozitive, duhet të forcohen për të siguruar dekriminalizimin e plotë të shpifjes.
Amendamentet në Kodin Penal të Shqipërisë, të miratuara më 21 janar 2026 nga Komisioni Parlamentar për Çështjet Ligjore dhe Administratën Publike, të cilat nëse miratohen në ligj, do të përfaqësonin hapa të rëndësishëm përpara në përmirësimin e klimës për lirinë e medias, sigurinë e gazetarëve dhe lirinë e shprehjes.
Këto ndryshime pasqyrojnë një qëllim të qartë politik për t’u larguar nga kriminalizimi i shpifjes si pjesë e procesit të anëtarësimit në BE, duke pranuar se raportimi në interes të publikut i kryer me mirëbesim nuk duhet t’i nënshtrohet ndëshkimit penal.
Organizatat tona gjithashtu mirëpresin në mënyrë specifike forcimin e mbrojtjes penale kundër dhunës dhe kërcënimeve serioze që synojnë gazetarët për shkak të detyrave të tyre profesionale, veçanërisht përmes ndryshimeve të neneve 237 dhe 238 të Kodit Penal, të cilat adresojnë shqetësimet e hershme në lidhje me sigurinë e gazetarëve dhe detyrimet pozitive të shtetit sipas ligjit evropian për të drejtat e njeriut.
Në të njëjtën kohë, standardet evropiane e bëjnë të qartë se qasjet e pjesshme ose të bazuara në status ndaj dekriminalizimit të shpifjes janë të pamjaftueshme për të mbrojtur në mënyrë efektive lirinë e shprehjes. Për sa kohë që shpifja mbetet një vepër penale, ajo prodhon efekte të frikshme mbi gazetarët, aktorët e shoqërisë civile, aktivistët, sinjalizuesit dhe mbikëqyrësit e tjerë publikë.
Për këtë arsye, dekriminalizimi i plotë i shpifjes dhe fyerjes mbetet i vetmi rezultat i pranueshëm për të siguruar përputhshmëri të qëndrueshme me standardet evropiane dhe për të mbrojtur shprehjen në interes të publikut në Shqipëri.
Në këtë sfond, vërejmë se ndryshimet e miratuara rishtazi nuk e arrijnë ende këtë objektiv. Teksti aktual prezanton një përjashtim të kufizuar, bazuar në status, nga përgjegjësia penale, i zbatueshëm vetëm për gazetarët e përshkruar si “të regjistruar dhe të njohur” dhe vetëm në lidhje me shpifjen, ndërsa fyerja mbetet një vepër penale. Kjo qasje ngre shqetësime në lidhje me sigurinë ligjore, mbrojtjen e barabartë të lirisë së shprehjes dhe efektin e vazhdueshëm frenues të ligjit penal në debatin publik.
Në veçanti, kufizimi i mbrojtjes në një kategori profesionale të përcaktuar ngushtë rrezikon përjashtimin e folësve të tjerë me interes publik, duke përfshirë organizatat e shoqërisë civile, aktivistët, studiuesit, denoncuesit dhe qytetarët, të cilët luajnë një rol jetësor në diskursin demokratik. Për më tepër, referencat për gazetarët “e regjistruar dhe të njohur” janë problematike në një kontekst ku Shqipëria nuk ka një sistem formal për regjistrimin e gazetarëve dhe ku mekanizma të tillë do të ishin të papajtueshëm me standardet evropiane mbi lirinë dhe pavarësinë e medias.
Gjithashtu, vërejmë se mbajtja e veprave penale paralele, siç është fyerja, minon efektivitetin e reformave të pjesshme duke lejuar që shprehja kritike të ndiqet penalisht sipas dispozitave alternative, duke ruajtur kështu presionin e ligjit penal mbi fjalën e lirë.
Në dritën e sa më sipër, ne i inkurajojmë autoritetet shqiptare të mbështeten në hapat pozitivë të ndërmarrë tashmë dhe të ndjekin dekriminalizimin e plotë të shpifjes dhe fyerjes, në përputhje me standardet evropiane dhe ndërkombëtare, dhe të sigurojnë që mbrojtja e shprehjes të bazohet në funksion dhe të lidhet me interesin publik dhe besimin e mirë, në vend të kritereve profesionale ose të bazuara në status.
Një qasje e tillë do të konsolidonte progresin e bërë deri më tani dhe do të siguronte që kuadri ligjor i Shqipërisë të mbrojë vërtet lirinë e shprehjes si një gur themeli të shoqërisë demokratike dhe sundimit të ligjit.
Ne përsërisim angazhimin tonë për të mbështetur institucionet shqiptare në përmirësimin e legjislacionit që lidhet me lirinë e medias dhe lirinë e shprehjes. Ne mbështesim deklaratën e përbashkët të organizatave të shoqërisë civile shqiptare dhe angazhimin e tyre të vazhdueshëm për të përmirësuar kuadrin ligjor për lirinë e shprehjes.
