Gëzim Saliu
Raporti: Siguroni pavarësinë dhe funksionimin e BSH. Zhbalancimet fiskale rritën borxhin publik
“Qeveria të sigurojë kushtet normale për opozitën, kjo e fundit të kthehet në Kuvend. Thelbësor zbatimi i shpejtë i vendimeve të Gjykatës Kushtetuese”
Komisioni Evropian publikoi dje progres-raportin për vendet e Ballkanit, mes tyre edhe për Shqipërinë, ku për këtë fundit ka analizuar situatën politike dhe ekonomike të vendit për periudhën shtator 2013 – tetor 2014. Në rekomandimet për vendin, vihet re kërkesa e ripërsëritur e Brukselit për dialog dhe konsensus politik mes palëve për të bërë të mundur kryerjen e reformave të domosdoshme për integrimin. Në këtë kontekst, duke bërë të ditur se rritja e bashkëpunimit partiak mbetet thelbësore për reforma të qëndrueshme, KE nënvizon se të dyja palët duhet të sigurojnë që debati politik të zhvillohet së pari në Parlament. Po ashtu, Komisioni thekson se në Gjykatën Kushtetuese janë dërguar disa nisma të qeverisë nga opozita apo Presidenti dhe kërkon zbatimin pa asnjë vonesë të vendimeve të kësaj Gjykate. Në të njëjtën linjë, Komisioni Evropian pohon se në Parlament është i nevojshëm funksionimi i komisioneve hetimore. Ndërkaq, raporti vë theksin tek çështjet që lidhen me shtetin e së drejtës, luftën kundër krimit të organizuar, korrupsionit dhe nevojën e një reforme tërësore të sistemit gjyqësor në konsultim të ngushtë me Komisionin e Venecias.
Rekomandimet
Në raportin e progresit të KE-së vlerësohet se një nga problemet kryesore për Shqipërinë mbetet korrupsioni në drejtësi dhe paanshmëria e sistemit gjyqësor. “Rregullat për pezullimin dhe shkarkimin nga detyra të anëtarëve të Këshillit të Lartë të Drejtësisë u prezantuan, edhe pse janë shprehur shqetësime për miratimin e tyre të shpejtë, pa përfshirë dhe pa u konsultuar me të gjithë aktorët përkatës. Nuk janë marrë masa për integrimin e Gjykatës së Lartë në sistem. Statusi i Gjykatës së Lartë mbetet një shqetësim gjithashtu edhe procesi i emërimit të anëtarëve në këtë gjykatë”, – theksohet në raport. Më tej, Komisioni thekson se funksionimi i sistemit gjyqësor vazhdon të ndikohet nga politizimi, bashkëpunimi i dobët ndër-institucional, burimet e pamjaftueshme dhe puna e prapambetur. “Zbatimi i duhur i masave të miratuara është thelbësore dhe hendeku ligjor që rezulton nga shfuqizimi i Gjykatës Kushtetuese të ligjit për administratën gjyqësore duhet të adresohet. Sistemi disiplinor për magjistratët duhet të përmirësohet ndjeshëm, duke përfshirë një sistem më transparent dhe efikas të inspektimit. Korrupsioni në gjyqësor mbetet një shqetësim serioz”, – nënvizon KE, duke pohuar se reforma në gjyqësore duhet kryer me bashkëpunimin konstruktiv të të gjitha palëve të interesuara dhe Komisionin e Venecias. Gjithashtu Komisioni Evropian është ndalur edhe në vjedhjen e Bankës së Shqipërisë, ku rekomandoi të ruhet pavarësia e institucionit dhe të sigurohet funksionimi i plotë i saj. Lidhur me situatën ekonomike, KE thekson se zhbalancimet e vazhdueshme fiskale kanë shkaktuar rritje të borxhit publik. “Borxhi i madh i akumuluar i qeverisë ka “tharë” likuiditetin dhe besimin në ekonomi, pavarësisht se qeveria ka filluar për t’i pastruar këto në mars. Deficiti i lartë i llogarisë korente reflekton aftësinë konkurruese të dobët dhe një bazë të ngushtë të prodhimit”. Sa i takon reformës zgjedhore, Komisioni kërkon që të zbatohen rekomandimet e OSBE-ODIHR-it për zgjedhjet dhe të punohet me forcimin e trupës së administratës zgjedhore para zgjedhjeve lokale të 2015-ës. “Disa krerë bordesh, institucionesh janë hequr nga drejtimi nga mazhoranca dhe kjo ka cenuar pavarësinë e këtyre institucioneve. Nevojiten hapa konkretë për përforcimin e pavarësisë dhe performancën e institucioneve”, – thuhet në raport.
Piketat e raport-progresit të KE-së
Qeveria
Qeveria ka treguar veprime konkrete dhe vullnetin politik të qëndrueshëm në fushën e reformave të lidhura me BE-në, duke mbuluar një gamë të gjerë çështjesh. Në nëntor, qeveria dhe forcat opozitare u bashkuan për të miratuar një rezolutë për integrimin në BE dhe kanë vazhduar për të mbështetur procesin që nga atëherë. Megjithatë, konsensusi i mëtejshëm është prekur nga një klimë në rritje dhe konfrontuese mes qeverisë dhe opozitës, të cilat shpesh kanë abstenuar nga puna parlamentare dhe, në korrik, opozita nisi një bojkot të Parlamentit.
Zgjedhjet
Duke u bazuar në progresin në zgjedhjet parlamentare të vitit 2013, Shqipëria ka nevojë për të zbatuar rekomandimet e misionit të OSBE/ODIHR-it për vëzhgim të zgjedhjeve, sidomos forcimin e pavarësisë së organeve të administratës zgjedhore, edhe përpara zgjedhjeve lokale të vitit 2015.
Kushtetuta
Në përgjithësi, zbatimi i Kushtetutës është mbështetur. Që kur qeveria e re mori detyrën, Gjykata Kushtetuese ka shqyrtuar shtatë padi të parashtruara nga opozita, një të paraqitur nga njësitë e qeverisjes vendore dhe një të paraqitur nga Presidenti. Katër raste kanë të bëjnë me funksionimin e institucioneve shtetërore. Implementimi i shpejtë i vendimeve të Gjykatës Kushtetuese është thelbësor.
Kriteri ekonomik
Shqipëria ka ruajtur stabilitetin makroekonomik, por ende përballet me sfida të rëndësishme. Zhbalancimet e vazhdueshme fiskale kanë shkaktuar rritje të borxhit publik. Borxhi i madh i akumuluar i qeverisë ka “tharë” likuiditetin dhe besimin në ekonomi, pavarësisht se qeveria ka filluar për t’i pastruar këto në Mars. Deficiti i lartë i llogarisë korente reflekton aftësinë konkurruese të dobët dhe një bazë të ngushtë të prodhimit. Sektori privat është mbajtur prapa nga dobësitë në mjedisin rregullator dhe sundimit të ligjit. Kërkohen përpjekje të qenësishme për të përmirësuar tregun e punës.
Çështjet rajonale dhe detyrimet ndërkombëtare
Shqipëria ende ka një marrëveshje dypalëshe imuniteti të vitit 2003 me SHBA-në, duke dhënë përjashtime për qytetarët amerikanë nga juridiksioni i Gjykatës Ndërkombëtare Penale. Duke vepruar kështu, ajo nuk është në përputhje me qëndrimet e përbashkëta të BE-së e lidhur me parimet udhëzuese në marrëveshjet dypalëshe të imunitetit. Shqipëria ka nevojë për t’u lidhur me pozicionin e BE-së. Në përgjithësi, Shqipëria ka vazhduar të veprojë si një partner konstruktiv në rajon, zhvillimin e mëtejshëm të marrëdhënieve bilaterale me vendet e tjera aspirante dhe fqinje Shtetet Anëtare të BE. Shqipëria dhe Serbia treguar gatishmërinë e tyre për të përmirësuar marrëdhëniet dypalëshe, duke marrë hapa drejt përmirësimit të të drejtave të pakicave kombëtare përkatëse. Shqipëria ka vazhduar të ketë marrëdhënie shumë të mira me Kosovën, me të cilin nënshkruan një deklaratë të re të bashkëpunimit dhe partneritetit strategjik me qëllim për të nxitur rritjen ekonomike. Shqipëria ka vazhduar të ketë marrëdhënie të mira me Turqinë, me disa vizita të nivelit të lartë në të dy kryeqytetet. Marrëdhëniet me Greqinë intensifikuar. Italia mbetet partneri kryesor tregtar Shqipëri. Të dy vendet mbajnë marrëdhënie shumë të mira diplomatike dhe kanë intensifikuar bashkëpunimin e tyre bilateral në fushën e sundimit të ligjit.
Të drejtat e njeriut dhe mbrojtja e pakicave
Në fushën e lirisë së shprehjes, zbatimi i ligjit për median audiovizive ka qenë i ngadalshëm, kryesisht për shkak të mungesës së marrëveshjes politike për plotësimin e vendeve vakante të rregullatorit të medias, Autoriteti Audiovizual i Mediave. Numri i raportuar i shkeljeve serioze dhe rastet e dhunës në familje ndaj grave janë rritur. Ligji për mbrojtjen nga diskriminimi është përgjithësisht në përputhje me standardet e BE-së, megjithatë zbatimi i tij është i pamjaftueshëm dhe një ligj solid kundër diskriminimit duhet të ndërtohet. Shqipëria paraqet një tablo të përzier për mbrojtjen e minoriteteve.
Lufta ndaj korrupsionit
Shqipëria ka ndërmarrë hapa të mëtejshme dhe ka treguar vullnet të vazhdueshëm politik për të parandaluar dhe luftuar korrupsionin. Ndryshime ligjore për adresimin e veprave të korrupsionit nga zyrtarët shtetërorë të nivelit të lartë janë miratuar. Shqipëria tani duhet të fokusohen në zbatimin e tyre. Strategjia dhe planet e veprimit antikorrupsion 2014-20 mbetet për t’u miratuar.
Energjia
Ka pasur pak progres në fushën e energjisë. Sektori i energjisë mbetet i brishtë dhe i varur nga burimet hidrike me një nivel të lartë të humbjeve, normat e paqëndrueshme faturave dhe borxhit të rëndë financiar. Zgjidhja e mosmarrëveshjes midis qeverisë dhe CEZ kontribuuan për të hapur rrugën për reforma të mëtejshme të sektorit. Në përgjithësi, përgatitjet nuk janë shumë të avancuara në këtë fushë.
Taksat
Ka pasur pak progres, sidomos në fushën e legjislacionit tatimor. Taksat direkt apo indirekte janë ngritur, me synim rritjen e të ardhurave në përputhje me ligjin e TVSH të miratuar. Kapaciteti i administratës tatimore për të luftuar korrupsionit, evazionit fiskal dhe ekonomisë joformale duhet të forcohet.
Liria e medias
Qeveria dështoi të vepronte sipas përparësive të përcaktuara. Të gjitha funksionet statutore të Autoritetit të Medias Audiovizive duhet të rivendosen dhe pavarësia e tij të garantohet në praktikë.
Fyle: Dialogu mes palëve në Parlament, duhet komisioni hetimor i vendosur nga gjykata
Pas 5 vitesh në detyrën e Komisionerit të Zgjerimit në Komisionin Evropian, Stefan Fyle, doli dje për heRë të fundit para europarlamentarëve, ku prezantoi progres-raportin për vendet që aspirojnë të bëhen pjesë e BE-së. Në pjesën e diskutimit për Shqipërinë, eurokomisioneri në largim vlerësoi marrjen e statusit kandidat si edhe arritjet në luftën kudër lëndëve narkotike dhe korrupsionit. Por ndërkaq, ai nuk nguroi të shprehte shqetësim për mungesën e dialogut politik në vend, duke i vënë përgjegjësi të dyja palëve. “Jemi të shqetësuar për klimën politike, për bojkotin aktual nga opozita. Qeveria të sigurojë që opozita të ketë siguri për të performuar detyrën demokratike. Statusi kandidat ofron përgjegjësi dhe duhet të parë si detyrë së shumti. Qeveria të demonstrojë tani se mund të çojë përpara reformat, ato në spektrin ligjor, administrativ dhe kjo të bëhet në mënyrë gjithëpërfshirëse nga ana politike”, – tha Fyle. Duke mbetur tek tensionimet politike mes palëve, në rastin e venDeve të rajonit, Fyle tha se ka pasur një trend ku parti opozitare kanë bojkotuar punimet në parlament në shenjë proteste ndaj mazhorancës në këto vende. Sipas Fyle, zgjidhja për bojkotin vjen përmes komponentëve politikë. “Kemi nënvizuar rëndësinë në dialogun e spektrit politik brenda vendeve aspirante. Kemi nisur një sërë nivelesh të larta dialogu me ata. Bojkoti është një deklaratë e fortë politike, por nuk çon Në një zgjidhje të problemit, zgjidhja është në dorë të disa komponentëve, në dorë të qeverisë që opozita të ketë mundësi të performojë fuqinë e saj politike dhe është në dorën e opozitës që japë këtë kontribut”. Ndërkaq, Fyle i kërkoi qeverisë në Tiranë të respektojë vendimin e Gjykatës Kushtetuese për komisione hetimoret të propozuara nga opozita. “Në Shqipëri ka një vendim të Gjykatës Kushtetuese që të ngrihet një komision hetimor parlamentar për një çështje shume të rëndësishme. Duhet të zbatohet pa asnjë lloj vonese. Gjithashtu, kemi nënvizuar që opozita, sapo ato kushte të plotësohen, duhet të luajë rolin e saj sa më shumë konstruktiv”, – tha ai.
