Kthimi në Kuvend nga Presidenti Alibeaj: Pse Akti Normativ është antikushtetues, arsyet që rrëzojnë alibinë e qeverisë

0
45

 

 Intervistoi: Gëzim Saliu

 

Ish-ministri i Drejtësisë:Vendimi i qeverisë për INUK-un cënon ndarjen e pushteteve dhe mënjanon gjykatat

 “Presidenti i Republikes jo vetëm që e ka të drejtën të ushtrojë veton presidenciale në rastet e tilla, porse e ka detyrim kushtetues ta bëjë atë”

 

 

enkeled-alibeajIsh-ministri i Drejtësisë Enkelejd Alibeaj analizon vendimin e marrë së fundmi nga Presidenti i vendti Bujar Nishani të rikthimit për shqyrtim në Kuvend të Aktit Normativ të qeverisë për ligjin e Nëpunësit Civil. Ai bën të ditura për “standard”, arsyet pse mbështet vendimin e Kreut të Shtetit si edhe analizon pretendimet e palëve lidhur me një ndër ccështjet që ka sjellë debat të gjerë në jetën politike në vend. Po ashtu, ish-deputeti demokrat komenton edhe vendimin e qeverisë për INUK-un, ku pohon  argumentat pse është kundër këtij vendimi.

 

 

Presidenti i vendit Bujar Nishani vendosi dy ditë më parë të kthejë për rishqyrtim në Kuvend aktin normativ të qeverisë për ligjin e Nëpunësit Civil, ku arsye kryesore sipas tijështë fakti se  ligji zë vendin më të lartë (pas Kushtetutës) në hierarkinë e akteve ligjore, ndaj si i tillë ai duhet ndryshuar apo shfuqizuar vetëm nëpërmjet një ligji tjetër, dhe jo nëpërmjet një akti normativ. Cili është opinioni juaj lidhur me këtë vendim?

 

E gjej të bazuar në Kushtetutë, arsyetimin e bërë nga Presidenti në rastin e aplikimit prej tij të vetos presidenciale. Kushtetuta shqiptare në nenin 81/2 është ekstremisht e qartë, teksa liston në mënyrë ezauruese, aktet ligjore të përforcuara, të cilët miratohen pra me shumicë të cilësuar. Jo vetëm kaq, porse Kushtetuta për këto ligje nuk lejon as një procedurë të përshpejtuar të miratimit të tyre. Rregulli kushtetues është i tillë, që cdo modifikim i përmbajtjes së këtyre ligjeve mund të bëhet me një akt ligjor të një rangu më së paku të njejtë me rangun e ligjit i cili kërkohet të ndryshohet. Shprishja e këtij rregulli takstativ kushtetues është shkelje flagrante e Kushtetutës. Akti normativ i miratuar nga qeveria, qendron hierarkisht, poshtë ligjeve të cilesuara (ligje që miratohen me 3/5). Një akt i tillë mund të miratohet edhe me 84 e me shumë vota porse kjo nuk e shndërron në “akt normativ të cilesuar”. Nëse ndiqet një logjike e tillë mund të arrihet fare lehtë edhe në konkluzionin absurd, që me një akt normativ të qeverisë që mund të miratohet me mbi 94 vota në Kuvend, të mund të ndryshohet edhe vetë Kushtetuta!!!Mjafton pra, të kuptohet dhe të respektohet ky rregull kushtetues dhe deduktohet lehtë se një akt normativ i tillë përmban difekt kushtetues. Një arsyetim të tillë e ka elaboruar gjërësisht Gjykata Kushtetuese. Përfundimisht, sipas Kushtetutës, akti normativ i qeverisë hierarkisht ka gjasa të barazohet vetëm dhe vetëm me ligjet e thjeshta, e kjo mund të ndodhë vetëm pasi miratohet nga Kuvendi.

 

Në fakt akti normativ i qeverisë, përmban edhe më tepër defekte kushtetuese se c’ka nxjerrë presidenti. Së pari ai është një akt i cili tenton të modifikoje një ligj i cili nuk kishte hyre ende në fuqi (ligji hynte në fuqi në 1 tetor kurse akti normativ u miratua ne 30 shtator)!!! Së dyti një akt normativ i qeverisë miratohet vetëm pasi të ekzistojnë domosdoshmerisht 3 kushte: nevoja për nxjerrjen e tij, urgjenca (koha e kufizuar që nuk premton që të vihet në levizje Kuvendi për nxjerrjen e ligjit) dhe e treta është se masat që duhet të përmbajë duhet të jenë të përkoheshme. Asnjë nga këto 3 premisa nuk ekzistonin në kohën e nxjerrjes së aktit normativ. Nuk ekzistonte “nevoja”, pasi ligji për nëpunësit civil në përmbajtjen e tij është i vetmjaftueshëm për zbatim. Nuk krijon vakuum. Pretendimi i mungesës së “akteve nënligjore” nuk e bën të pazbatueshëm. Aktet nënligjore në vetvete nuk “shtojnë” pjesë të ligjit, nuk “mbulojnë” vakuume hipotetike. Ndryshe do rezultonte se një akt nënligjor i qeverisë do kishte vlerën e vetë ligjit (sepse do mbulonte vakuume që kishte lënë ligji!!), gjë që është absurd logjik dhe kushtetues. Aktet nënligjore vetëm detajojnë terminologjinë e ligjit, por edhe nëse nuk ndodh një fakt i tillë, Kushtetuta urdhëron që të zbatohet drejtëpërsëdrejti vetë ligji. Po kështu nuk ekzistonte as “urgjenca”. Kjo qeveri apo edhe ajo pasardhëse kanë patur dhe kanë kohë të mjaftueshme për të nxjerrë këto akte nënligjore. Për më tepër afati kohor për nxjerrjen e këtyre akteve nënligjore fillonte që prej 1 tetorit. Nga ky moment lind detyrimi për qeverinë të miratojë këto akte. Ndërkohë me miratimin e aktit normativ ky detyrim për qeverinë u spostua cuditërisht pas 6 muajsh!! Pra sot që flasim mbi qeverinë nuk rëndon detyrimin ligjor i miratimit të tyre. Ai lind me 1 prill 2014!! Por në 1 prill të 2014, situata juridike do të ishte e njëjtë me atë të 1 tetorit 2013. Është i kuptueshëm absurdi logjik. Pra akti normativ e ka futur në një rreth vicioz procesin e miratimit të tyre. Kjo ka ndodhur sepse akti normativ në brendinë e tij nuk përmban masa të përkoheshme, porse një masë permanente sic është shtyrja në kohë e hyrjes në fuqi e të gjithë ligjit në mënyrë integrale (pra edhe e detyrimit për të filluar punën e miratimit të akteve nënligjore).

Për të gjitha këto arsye akti normativ ishte dhe është antikushtetues. Ligji i parlamentit me te cilin u miratua akti normativ i qeverisë, mbartte me vete të gjithë këtë masë antikueshtetutshmërie. Presidenti i Republikes jo vetëm që e ka të drejtën të ushtrojë veton presidenciale në rastet e tilla, porse e ka detyrim kushtetues ta bëjë atë. Një mosushtrim i kësaj kompetence prej Presidentit, do ta ngarkonte atë vetë, me shkelje kushtetuese ndoshta nga ato te parashikuara në nenin 90/2 të Kushtetutes. Tek e fundit ajo cfarë ka bërë Presidenti nuk është gjë tjetër vecse një ftesë që i ka drejtuar Kuvendit që t’a rishqyrtojë edhe njëherë në Kuvend këtë akt, tashmë duke konsultuar me qetësi Kushetutën. Presidenti i Republikës nuk është vetëm një garant i Kushtetutës në instancë të parë, pra si një “juriskonsult kushtetues”, por është edhe një garant i procesit politik që zhvillohet në Kuvend mes palëve partiake, procese këto që sintetizohen tek nxjerrja e ligjeve. Dihet nga kushdo që miratimi i ligjit të nëpunesit civil, ishte sintetizimi i një procesi politik të stërzgjatur parlamentar dhe ekstraparlamentar, i cili konkludoi për politikën shqiptare në kapitalizimin e ca vlerave të shëndosha për moralin parlamentar që u arrit me “paktin e madh politik” të majit të këtij viti në rastin e të famshmeve “3 ligje”. Këto vlera politike të vetë demokracisë u dërrmuan me rastin e miratimit të aktit normativ të qeverisë. Presidentit i dilte si detyrim nën këtë profil të ndërrmerrte hapa për teëkorrigjuar situatën. Këtë ka bërë. E është për t’u përshëndetur ky akt.

 

Ndërkohë një tjetër arsye që parashtron kreu i shteti për rikthimin e këtij akti është edhe shkelja e pikës 4 të nenti 84 të Kushtetutës e cila parashikon marrjen e pëlqimit nga Presidenti i Republikës për hyrje në fuqi menjëherë të ligjit i cili miratohet për të përballuar një masë të jashtëzakonshme apo në rast nevoje e urgjence. A ka shkelur realisht qeveria Kushtetutën e vendit?

Neni 84/4 i Kushtetutës parashikon se nëse kuvendi miraton një akt i cili motivohet ndër të tjera prej “nevojës dhe urgjencës”, atëherë është e këshillueshme të kërkohet edhe “pëlqimi” i Presidentit që ky akt të hyjë në fuqi menjëhere (pra pa pritur afatin minimal prej 15 ditësh nga dita e botimit e të aktit). Qeveria fillimisht dhe pastaj Kuvendi miratimin e këtij akti e trumbetuan fort se ishte i shtyrë prej “nevojës dhe urgjencës” së madhe. Ndërkohë ata nen këtë linjë nuk i kanë kërkuar Presidentit pëlqimin edhe për ta bërë efetktiv menjëherë miratimin e tij. Kjo do të thotë që nëse “nevoja dhe urgjenca” ekzistonin atëherë, ateherë ato do të duhet të ekzistonin edhe tani. Kjo do dëshmohej nga ana e Kuvendit nëse ai do kishte kërkuar këtë pëlqim të Presidenti. Një gjë e tillë nuk është bërë, dhe kjo do të thotë që nuk paska patur as nevojë dhe as urgjence për këtë akt normativ. Logjika e përdorur është mëse elementare në këtë rast.

 

Akti normativ i qeverisë për Nëpunësin Civili u kundërshtua ashpër nga opozita e cila e cilësoi atë si një shkelje të hapur jo vetëm të Kushtetutës por edhe të konsensusit mes mazhorancaës së kaluar dhe opozitës së vjetër për miratimin e tij me një shumicë të cilësuar. Sipas jush cila duhej të ishte zgjidhja e kësaj cështje, duke marrë për bazë edhe pretendimet e qeverisë për mungesën e akteve nënligjore?

E ceka edhe më sipër. Pretendimi që një ligj “është i pazbatueshëm” për shkak se i mungojnë aktet nënligjore është i pabazuar. Është e vërtetë që aktet nënligjore zhdërvjelltësojnë frymën dhe shkronjën e ligjit, madje e këshillueshme është që të plotësohen ligji me to për ta bërë atë, të lexueshëm e të njëkuptimtë në zbatim, por kjo nuk do të thotë që është i pazbatueshëm. Tek e fundit një ligj ka vlerën e vetë ekskluzive atëherë kur për kuptimin ose zbatimin e tij ka qëndrime të ndryshme. Në këto raste krijohet një konflikt i cili përfundimisht zgjidhet nga gjykata. Por po vetë Kushtetuta, shprehet se konfliktet zgjidhen nga gjykata duke u bazuar kjo e fundit vetëm te…ligji!! Pra aktet nënligjore nuk merren parasysh nga gjykatat. Kjo do të thotë që vetëm rregullimet e brendshme administrative kanë nevojë për aktet nënligjore. Kjo është nje arsye themelore kushtetuese që rrëzon alibinë e qeverisë. Së dyti, “meraku” i qeverisë është lehtësisht i zgjidhshëm. Ne ndërkohë që ligji hyn në fuqi e deri në miratimin po nga qeveria të akteve nënligjore, për rregullimin e statusit, të drejtave dhe detyrimeve të nëpunësve civile nga njëra anë, por edhe të detyrimeve të administratës vetë, zbatohet drejtëpërsëdrejti ligji. Ligji apo me saktë kuadri ligjor i Republikës, nuk krijon asnjë vakuum në këtë drejtim. Pra nuk ka një konflikt apo një cështje për t’u zgjidhur në këtë rast. Qeveria, në mënyrë që të uniformizonte qëndrimet e ndryshme që mund të haseshin në zbatimin e ligjit, ka thjesht të drejtën dhe detyrimin për të miratuar aktet nënligjore. Ndoshta nga zbatimi i ligjit mund të mos dilnin probleme apo “kolizion qëndrimesh” e në këtë rast fare mirë mund të thuhej që këto akte nënligjore do të ishin të padobishme.  Procesi i zhdërvjelltësimit dhe detajimit të ligjeve është proces dinamik dhe i pafundëm praktikisht. Qeveria ka për detyrë të ndërmarrë iniciativa ligjore në këtë drejtim ose të miratojë akte nënligjore. Këtë duhej të bënte edhe në këtë rast: të fillonte një orë e më parë, që prej 1 tetorit 2013 miratimin e akteve nënligjore. Kjo ishte dhe është zgjidhja e vetme logjike, kushtetuese dhe qeverisëse në një shtet ku sundon ligji.

 

Si e konsideroni vendimin e marrë së fundmi nga qeveria që INUK të ndërhyjë në të gjithë territorin e vendit për të prishur ndërtesat pa leje, ato me leje por në kundërshtim me planin urbanistik si dhe ndërtesat në proces legalizimi, ku ligjshmëria e vendimeve mbi të cilat janë ndërtuar godinat do të vendoset nga INUK?

Ky vendim paraqet 3 probleme serioze në përmbajtjen e vet. Së pari cenon parimin kushtetues të parimit të decentralizmit të pushtetit dhe ushtrohet sipas parimit të autonomisë vendore të parashikuar nga neni 13 i Kushtetutes dhe i detajuar më pas në ligjin 8652 për qeverisjen vendore. Sipas këtij parimi kushtetues dhe ligjit, kontrolli i territorit i takon në instancë të parë organeve të qevrisjes vendore (bashkive/komunave). Janë ato që japin lejet, janë ato që konstatojnë shkeljet e lejeve apo ndërtimet pa leje dhe janë ato eventualisht që mund të “vendosin minat” ndaj ndërtimeve në shkelje ligji. Vetëm kur ato nuk e ushtrojnë këtë detyrim, kjo kompetencë mund të përthithet nga pushteti qëndror, pra nga INUK në këtë rast. Vendimi në fjalë e shkel në mënyrë flagrante këtë rregull kushtetues. Së dyti në lidhje me ndërtimet me leje, të drejtën për të përcaktuar ekskluzivisht ligjshmërinë/paligjshmerinë “post factum” të ndërtimeve të tilla e ka vetëm sistemi gjyqsor. Kjo gjë parashikohet nga neni 42 i Kushtetutës që parashikon se “Liria, prona dhe të drejtat e njohura me Kushtetutë dhe me ligj nuk mund të cenohen pa një proces të rregullt ligjor”.Pra duhet të eksplorohet rruga gjyqësore fillimisht dhe vetëm nëse rezulton se ndërtimi ka qenë me leje por në thelb i paligjshëm atëherë mund të ndërmerren hapat përkatës ndoshta deri tek prishja. Së treti ka një problem serioz po kushtetues në lidhje me mosrespktimin e së drejtës për dëmshpërblim nga ana e qeverisë. Prishja e një ndërtese, bllokimi apo një lloj sekuestrimi (shumë i cuditshëm që po aplikohet në këto kohë), në thelb të vetë është kufizim i pronësisë apo shpronësim i saj. Në kushtetutë parashikohet në nenin 41/4 se  “Shpronësimet ose ato kufizime të së drejtës së pronës që barazohen me shpronësimin, lejohen vetëm përkundrejt një shpërblimi të drejtë”. Pra duhet fillimisht të shpërblehen pronarët e këtyre pasurive e pastaj të operohet me prishjen eventuale të tyre.

 

Përsa i përket ndërtimeve pa leje, përsëri qeveria duhet të respektojë kuadrin ligjor në fuqi. Ligji për legalizmin, parashikon se ndërtesat në proces legalizimi kanë fituar statusin e “ndërtimit me leje”. Edhe këto duhet t’i nënshtrohen procesit të dëmshpërblimit në qoftë se vërtet është në interes publik prishja e tyre. Vetëm ndërtimet tërësisht pa leje e që nuk janë në proces legalizimi, mund të shërbejnë për “spektakle fishekzjarresh” politike në shembjen e tyre. Vetëm në këto raste nuk do t’i viheshin minat Kushtetutës. Pjesa tjetër e vendimit të mesipërm që i jep pushtet omnipotent INUK është “shpërthim bombastik” ndaj vetë asaj e bashkë me të dhe vetë demokracisë së këtij vendi.