Raporti final për 23 qershorin / OSBE-ODIHR: Zgjedhjet konkurruese, mosbesimi mes partive njollosi procesin

0
131

Gëzim Saliu

“Nuk u respektuan kuota gjinor, financimet në fushatë pa transparencë. KQZ e cunguar me 3 anëtarë”

 

shume-kutiOSBE/ODIHR publikon raportin përfundimtar për zgjedhjet e përgjithshme parlamentare të 23 qershorit. Në dokumentin prej 34 faqesh theksohet se zgjedhjet ishin konkurruese me pjesëmarrje aktive të qytetarëve dhe në respekt të plotë të lirive themelore, por sipas OSBE-së, mungesa e besimit mes partive politike njollosi mjedisin elektoral.  Sipas raportit, akuzat politike mes dy partive të mëdha e shkatërruan në substancë debatin mes palëve. Nga ana tjetër raporti nënvizon se përgatitjet teknike për zgjedhjet ishin të përshtatshme, pavarësisht mangësive të vërejtura, kryesisht në përmbushje e afateve ligjore.

Fushata

Sipas raportit final të OSBE-ODIHR-it në disa raste janë përdorur automjetet dhe ndërtesat publike për fushatë edhe pse kjo është e ndaluar me ligj. “Fushata elektorale kaloi e qetë, por pati edhe disa raste dhune. Debatet direkte mes kandidatëve dhe liderëve ishin të kufizuara. Ndërsa partia në pushtet përdori mjetet publike dhe administratën për fushatë. Akuzat për blerje të votës u intensifikuan me afrimin e datës së zgjedhjeve, me disa arrestime nga autoritetet ligjzbatuese të shtetit”, thuhet në raport. Më tej, OSBE-ODIHR thekson se partitë politike mund të financojnë fushatat e tyre me kontribute nga fondet publike, donacionet private dhe kredi por nga ana tjetër, pohon raporti, kandidatët e pavarur nuk kanë të drejtë të marrin fonde publike. “Kuadri ligjor nuk parashikon transparencë të mjaftueshme në raportimin e financave të fushatës”. Ndërsa lidhur me median, në raport nënvizohet se kjo e fundit ka siguruar në përgjithësi mbulim të mjaftueshëm për partitë kryesore politike. “Megjithatë, pavarësia editoriale u pengua nga ndikimi politik. Transmetuesi publik i ka dhënë kohë të barabartë partive të mëdha politike, por ishte më pozitiv me tonin ndaj partisë në pushtet. Media nuk ka përmbushur detyrimet e saj për të siguruar kohë gjatë edicioneve të lajmeve për partitë e vogla”.

KQZ-ja

Një tjetër çështje e trajtuar në raport ishin edhe vendimmarrjet e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve si edhe zhvillimet që pësoi ky institucion. Sipas raportit, vendimi i diskutueshëm i KQZ-së, i cili lejonte kasetat e përgatitura nga garuesit në zgjedhje, cenoi liritë editoriale. Ndërkaq OSBE vlerësoi se ankesat e partive në disa raste u hodhën poshtë në mure rutinore nga KQZ. Gjithsesi zgjedhjet vlerësohen në përputhje me standardet, por kërkohet që të sigurohet pavarësia institucionale e KQZ-së dhe për këtë rekomandohet angazhimi i partive politike edhe për të përmirësuar kornizën ligjore. “KQZ ishte e cunguar pas dorëheqjes së 3 anëtarëve dhe dështoi në zbatimin e projekteve për numërimin dhe verifikimin elektronik”, shkruhej në raport. Një tjetër përfundim i këtij raporti se partitë serish nuk ja dolën te respektojnë kuotat gjinore ne listat e kandidateve, ndërsa Kolegjit iu desh të merrte komepetencat e KQZ-së për të ndarë mandatet. “Kuota prej 30% e grave në listat për deputet nuk u zbatua nga PS, LSI dhe PD”, thuhej në raport, ku gjithashtu theksohet se pati besim në kualitetin e listave të votuesve, ndërsa thuhet se ka patur disa shqetësime të shprehura paraprakisht nga disa parti të vogla politike.“139 kryetarë bashkish u gjobitën pasi nuk përmbushën obligimin e tyre ligjor për të informuar KQZ-në për numrin e votuesve dhe vendndodhjen e qendrave të votimit”.

 

Fushata

“Fushata elektorale kaloi e qetë, por pati edhe disa raste dhune. Debatet direkte mes kandidatëve dhe liderëve ishin të kufizuara. Ndërsa partia në pushtet përdori mjetet publike dhe administratën për fushatë. Akuzat për blerje të votës u intensifikuan me afrimin e datës së zgjedhjeve, me disa arrestime nga autoritetet ligjzbatuese të shtetit. Kuadri ligjor nuk parashikon transparencë të mjaftueshme në raportimin e financave të fushatës”.

Dita e zgjedhjeve dhe numërimi

“Dita e zgjedhjeve përgjithësisht ishte paqësore dhe e administruar mirë pavarësisht incidentit fatal  të Laçit. Numërimi u vonua në disa qendra për shkak të keq organizimit, emërimit përtej afateve të numëruesve dhe sjelljes së partive politike. Por pavarësisht ngadalësisë, ky proces numërimi ishte i rregullt dhe vlerësohet pozitivisht”

Zgjedhjet

“Zgjedhjet e 23 qershorit ishin konkurruese, me pjesëmarrje aktive të qytetarëve dhe në respekt të plotë të lirive themelore. Përgatitjet teknike për zgjedhjet ishin të përshtatshme, pavarësisht mangësive të vërejtura, kryesisht në përmbushje e afateve ligjore”

 

Partitë e mëdha

“Mungesa e besimit mes partive politike njollosi mjedisin elektoral.  Akuzat politike mes dy partive të mëdha e shkatërruan në substancë debatin mes palëve”

 

Ndryshimet e Kodit Zgjedhor

“Kodi Elektoral pati disa ndryshime në korrik 2012, të cilat përmirësuan strukturën elektorale në përgjithësi. Këto ndryshime kishin për bazë disa rekomandime të mëparshme të OSBE/ODHIR dhe Komisionit të Demokracisë nëpërmjet Ligjit të Këshillit të Europës”

 

Media

“Media ka siguruar në përgjithësi mbulim të mjaftueshëm për partitë kryesore politike. Megjithatë, pavarësia editoriale u pengua nga ndikimi politik. Transmetuesi publik i ka dhënë kohë të barabartë partive të mëdha politike, por ishte më pozitiv me tonin ndaj partisë në pushtet. Media nuk ka përmbushur detyrimet e saj për të siguruar kohë gjatë edicioneve të lajmeve për partitë e vogla”

KQZ-ja

Vendimi i diskutueshëm i KQZ-së, i cili lejonte kasetat e përgatitura nga garuesit në zgjedhje, cenoi liritë editoriale

KQZ ishte e cunguar pas dorëheqjes së 3 anëtarëve dhe dështoi në zbatimin e projekteve për numërimin dhe verifikimin elektronik

Ankesat e partive në disa raste u hodhën poshtë në mure rutinore nga KQZ

 

 

29 rekomandimet e Raportit, ndryshimet që kërkohen në Kodin Zgjedhor

“Abuzimi me astetet shtetërore të parandalohet duke vënë para përgjegjësisë ata që i lejojnë”

Në raportin përfundimtar për zgjedhjet e 23 qershorit, OSBE-ODIHR-i ka përfshirë 29 rekomandime për klasën politike shqiptare, të cilat sipas ndërkombëtarëve do të zhvillonin standardet e tjera ndërkombëtare për zgjedhje demokratike. Në këto rekomandime vihen re kërkesa për ndryshime të domosdoshme të kodit zgjedhor, edhe pse ky i fundit u ndryshua vetëm një vit më parë. Në këtë kontekst përfshihen kërkesat e ndryshimit të Kodit Zgjedhor për të ndaluar zëvendësimet diskrecionale të  anëtarëve të KZAZ-ve nga partitë politike. “Konsideratë mund të jepet për ndryshimin e nenit 84.1 të Kodit Zgjedhor , për të sqaruar më tej se çdo material i përgatitur nga subjektet zgjedhore për fushatën të shënohet si material propagandistik dhe të mos i detyrojnë transmetuesit të publikojnë në lajme të tilla materiale të para-regjistruara”. Po ashtu një tjetër ndryshimi i rekomanduar në kodin zgjedhor është ai që lidhet me dispozitat penale për shpifjen dhe mashtrimi, ku kërkohet shfuqizimi plotësisht i tyre dhe zëvendësimi me dispozitat e shpifjes civile jo aq sa për të kufizuar të drejtën lirisë së shprehjes. “Është e rekomanduar që Kodi Zgjedhor të ndryshohet për të adresuar mangësitë ekzistuese të vënë në dukje në këtë dhe në raporte të mëparshme të OSBE / ODIHR-it, duke përfshirë dispozitat për të siguruar të të drejta të barabarta për kandidatët e pavarur”, thuhej në raport.

 

Kërkesat

Një rekomandim i rëndësishëm i ODIHR-it është ai që lidhet me administratën ku sipas të cilit,: “Bazuar në zhvillimet para zgjedhjeve të 23 Qershorit ODIHR rekomandon se autoritetet dhe partitë politike duhet të ndërmarrin hapa të tjerë për mos të ushtruar presion ndaj të punësuarve në administratën publike për të marrë pjesë në aktivitete të fushatës elektorale apo të votojnë në mënyrë të paracaktuar. Të tilla presione duhet të hetohen dhe të ketë ndëshkime në bazë të ligjit”. Ndërkohë që lidhur me abuzimin e aseteve shtetërore, përfshi ato njerëzore për qëllime elektorale, raporti rekomandon që ato të parandalohen duke vënë përpara përgjegjësisë ata të cilët përfshihen në lejimin e të tilla veprimeve, përfshi shtimin e veprimit nga autoritet përgjegjëse për të parandaluar blerjen e votës. Sa i përket administrimin e zgjedhjeve raporti thekson se duhet të sigurohet pavarësia institucionale e KQZ-së. “Për këtë qëllim, palët e interesuara duhet të veprojnë në mënyrë proporcionale në lidhje me rolin e tyre në aktivitetet e KQZ-së dhe zyrtarët zgjedhorë duhet të përmbahen nga veprimet dhe vendimet bazuar në konsiderata politike”.

 

 

Rekomandimet

Për ndryshimet e Kodit Zgjedhor

Ndryshime në Kodin Zgjedhor mund të miratohen për të ndaluar zëvendësimet diskrecionale të  anëtarëve të KZAZ-ve nga partitë politike. Përveç kësaj, afatet ligjore për KQV-së dhe nominimet e ekipit të numërimit duhet respektuar në mënyrë rigoroze. Konsideratë mund të jepet për të prezantuar mekanizmat alternative të emërimit, të ngjashme me ato në vend për KZAZ-të , kur partitë politike nuk arrijnë të emërojnë kandidatët e tyre për KQV-të dhe duke ekipet e numërimet nga afatet e përcaktuara

Konsideratë mund të jepet për ndryshimin e nenit 84.1 të Kodit Zgjedhor , për të sqaruar më tej se çdo material i përgatitur nga subjektet zgjedhore për fushatën të shënohet si material propagandistik dhe të mos i detyrojnë transmetuesit të publikojnë në lajme të tilla materiale të para-regjistruara.

Kodi Zgjedhor duhet të garantojë të drejtat e të gjitha palëve të interesuara për ankesa administrative, duke përfshirë vendime administrative dhe veprimet e komisioneve zgjedhore ,sjellje të pahijshme fushatë , parregullsitë gjatë ditës së zgjedhjeve dhe rezultatet .

Për Kolegjin Zgjedhor

Kolegji Zgjedhor duhet të veprojnë brenda juridiksionit  dh të detyrojë KQZ-në të miratojë vendimet e kërkuara . Çdo vendim i KQZ-së me një komponent diskrecionale duhet të rikthehet përsëri në KQZ në mënyrë që të merret një vendim i ri. Në rast se KQZ-ja në fund të fundit nuk është në gjendje të miratojë vendime të tilla , kjo duhet adresuar tek mekanizma alternative që mund të hulumtohen përmes një procesi përfshirës

Administrimi i zgjedhjeve

Duhet të sigurohet pavarësia institucionale e KQZ-së. Për këtë qëllim, palët e interesuara duhet të veprojnë në mënyrë proporcionale në lidhje me rolin e tyre në aktivitetet e KQZ-së dhe zyrtarët zgjedhorë duhet të përmbahen nga veprimet dhe vendimet bazuar në konsiderata politike.

Konsideratë mund të jepet edhe për të futur një kuotë gjinore për KQV-ve dhe për ekipet e numërimit   brenda administratës zgjedhore për të përkuar me legjislacionin tjetër kombëtar.

Votimi me teknologjitë e reja

Është e rekomanduar që çdo zbatimi i mandatuar ligjërisht i EVS-së dhe projektit pilot ECS-së të jetë nisur edhe përpara zgjedhjeve të ardhshme, duke përfshirë edhe përgatitjet thelbësore të tilla si miratimi i rregulloreve të detajuara dhe testimi i sistemit.

Regjistrimi i votuesve

Bashkëpunim ndërmjet autoriteteve qendrore dhe lokale mbi masat për të ulur numrin e dublikimeve të dyshuara dhe numrin e votuesve pa një kod të plotë të adresave duhet të vazhdojë dhe të intensifikohet në mënyrë që të zgjidhen çështjet e mbetura me saktësinë e të dhënave të zgjedhësve.

Konsideratë mund të jepet për të ndërprerë praktikën e mos lejimit të votimeve të atyre që kanë kaluar moshën 100 vjeç dhe për të përfshirë masa për të eliminuar votuesit e vdekur.

Regjistrimi i kandidatëve

Konsideratë duhet të jepet për të nxitur më tej kandidatet gra . Dispozita ekzistuese lejon KQZ-në për të rivendosur listat e kandidatëve mund të zbatohet edhe sanksione të tjera të mundshme për mos-pajtueshmëri. Kodi Zgjedhor mund gjithashtu të  ndryshohet për të kërkuar pozicionim më të balancuar dhe të qëndrueshëm të grave në të përfshira si kandidate në listat partiake.

Fushata zgjedhore

Abuzim me burimet shtetërore, duke përfshirë edhe burimet njerëzore, për qëllime të fushatës mund të të parandalohet në mënyrë më efikase

Organet e zbatimit të ligjit mund të rrisin përpjekjet për identifikimin, hetimin dhe ndjekjen penale të rasteve të blerjes së votave.

Financat e fushatës

Për të rritur transparencën e financimit të fushatës  është e rekomanduar që të detyrohen garuesit që të raportojnë rregullisht në KQZ të gjitha të ardhurat dhe shpenzimet për fushatën dhe për ti kërkuar KQZ-së që të publikojë financimin paraprak të fushatës para ditës së zgjedhjeve.

Media

Konsideratë mund të jepet për zbatimin në kohë për emërimin e anëtarëve të BMM-së dhe për të siguruar që procesi të ketë gjithëpërfshirjen e të gjitha organizatave jofitimprurëse të medias për të identifikuar profesionistë mediatike të përshtatshëm

Konsideratë mund të bëhet edhe për të çuar më tej përcaktimin e detyrave dhe përgjegjësive të BMM-së, përfshirë procedurat për trajtimin e ankesave  dhe për të rritur trajnimin e medieve dhe monitorimin e stafit.

Për të rritur pjesëmarrjen e grave dhe shikueshmërinë e fushatës,transmetuesi publik mund të konsiderojë në mënyrë aktive promovimin e pjesëmarrjes së grave,duke siguruar gratë kandidate me mbulim më të madh të lajmeve, ndërsa BMM-ja mund të përfshijë komponentët e gjinisë në metodologjinë e saj të monitorimit të medieve.

 

 

 

 

 

 

Web Agency, Digital Agency, Web Development Agency