Fotot e realizuara nga Jill Peters për virgjëreshat e betuara të Shqipërisë po bëjnë xhiron e botës.
Imazhet befasuese për botën tregojnë një kulturë të veriut të Shqipërisë, bazuar mbi Kanunin.
Femrat vendosin të betohen për të qëndruar për gjithë jetën si virgjëresha. Në familjet pa një burrë në krye, ato marrin pozicionin e kreut të familjes dhe identifikohen dhe trajtohen si meshkuj nga të gjithë. Peters thotë se kultura shqiptare i trajton gratë si më pak se të barabarta, megjithëse situata e tyre është përmirësuar dhe nevoja për virgjëresha të betuara po zhduket.
Në hotelet 10-mijëdollarëshe të Nju Jorkut!
Në portalin e lajmeve të “News.yahoo” janë publikuar fotografitë e javës nga fotografja Jill Peters me portretet “Virgjëreshat e betuara” të bëra në një fshat malor në veri të Shqipërisë; një grup grash që morën vendimin me kusht për të qëndruar beqare dhe “jetuar si burra në një shoqëri të egër patriarkale, mbetjet e një rendi shoqëror me rrënjë në të kaluarën”, shpjegon artistja.
Rekomandimi është: Shikoni këto fytyra sfiduese! Fotot u bënë pjesë e një projekti të madh duke realizuar një film të gjatë dokumentar titulluar: “Ai/Ajo/Ai”! Është vlerësuar si një pjesë intriguese ku dyzimi gjinor shihet si një skoop duke e lidhur këtë me transeksualitetin, ende një temë e nxehtë, por “çfarë perëndimorët nuk e kuptojnë është se jetesa e tyre si seks tjetër nuk është e re – në disa vende kjo është traditë”! Kjo ishte arsyeja e dokumentimit të kësaj “mbeturine” historike në një film nga fotografja Jill Peters së bashku me regjisoren Alix Lambert. Filmi është realizuar e konsideruar mjaft i suksesshëm në vitet 2009-2011, po gjatë këtyre viteve është bërë edhe udhëtimi nëpër Shqipëri të fotografes amerikane.
***
Gjatë dekadës së kaluar transeksualiteti dhe gjinia dysphoria janë bërë tema të nxehta, por çfarë perëndimorët nuk kuptojnë është se në shumë pjesë të botës, një grua jeton si një njeri apo bën jetën si të një burri nuk është thyerje e kufirit – kjo është traditë. Një udhëtim kinematografik në ritualet e dy kulturave shumë të ndryshme.
“Ai/Ajo/Ai” do të ndryshojë mënyrën se si shikuesit mendojnë në lidhje me gjininë.
Udhëtimi fillon me virgjëreshat e betuara të Shqipërisë, një grup grash që kanë marrë një zotim për të jetuar si burrat. Shpesh drejtojnë familjet e tyre, këto gra kanë të gjitha përgjegjësitë e gjinisë mashkullore në një kulturë patriarkale. Për shkak të urbanizimit në rritje, konstatohet se vetëm një numër i vogël nga këto jetojnë. Udhëtimi tjetër thuhet se do të jetë në Samoia për të takuar “Fa’afafne”. Bëhet fjalë për fëmijë, djem që vendosin të marrin role femërore dhe ndihen të nderuar për ta bërë këtë. Sot, “Fa’afafine janë në kohë të vështira me cenimet e kulturave perëndimore dhe paragjykimet. Shumë janë kthyer në prostitucion për të mbijetuar. Ky udhëtim do të vazhdojë për të dhënë “zëra të pa zë” në kapjen e historive para se këto specie të zhduken përgjithmonë.
Fotot me virgjëreshat e betuara po bëjnë xhiron e botës dhe site i publikimit të lajmit është: http://news.yahoo.com/photos/sworn-virgins-of-albania-slideshow/sworn-virgins-albania-photo-1166559564.html
Ndërsa virgjëresha e betuar përshkruhet: “Një vajzë e përkryer, e zakonshme ndoshta me aspirata për martesë, për t’u bërë nënë është kërkuar nga familja e saj për të marrë një betim për beqari, për të mos pasur asnjëherë në jetën e saj marrëdhënie seksuale. Ajo nuk po inkurajohet për t’u mbyllur në manastir. Ajo është duke marrë përgjegjësi dhe nderim për të mbrojtur shtëpinë e saj, familjen dhe shoqërinë duke u bërë një burrë. Në Shqipëri, zonat solide patriarkale dhe fisnore ku ka pllakosur gjakmarrja dhe vrasjet për nder në fshatrat malore rurale shumë gra të tilla që janë “bërë” burra veprojnë si kryetarë të familjeve të tyre.
Të sakrifikuarit e natyrës së tyre, ato kanë mbështetje, dhe përfshihen në privilegje të konsiderueshme mashkullore. Fundet dhe bluzat janë zëvendësuar me pantallona burrash, flokë të gjatë janë qethur shkurt duke mbajtur një shkop burrash. Ato pijnë duhan, punojnë dhe krekosen rreth qytetit së bashku me burra të tjerë. Atyre u thërrasin si “ai” dhe “xhaxhai”. Kalimi i tyre si burra është pranuar në mënyrë absolute pa fjalë nga njerëzit mes të cilëve ato jetojnë. Ato janë quajtur virgjëreshat e betuara të Shqipërisë, ose “burrneshat”. Sot kanë mbetur pak prej tyre.
Fotografja Jill Peters ndan kohën e tij mes Majamit dhe Nju Jorkut. Virgjëreshat e Shqipërisë është një projekt në vazhdim dhe është punuar si një film dokumentar.
“Virgjëreshat e betuara”, plus një DVD falas për kafenetë dhe hotelet e Nju Jorkut
“Darkë për dy persona në Cafeteria në New York City, me Jill dhe Alix, plus një DVD, një bluzë me “Virgjëreshë e betuar”…” kjo është një nga reklamat që bëhet nëpër hotelet e restorantet e Nju Jorkut ku reklamohet “historia shqiptare e virgjëreshave” dhe bashkë me to tregtohen dhe bluzat e stampuara me logon e filmit dokumentar.
Fotografi Jill Peters, producentja dhe Alix Lambert, regjisorja janë protagonistët e filmit
Jill Peters fotografe që realizon portrete të ashpra punët e së cilës janë publikuar në revistat me të famshme në botë. Ajo u propozua për çmimin prestigjioz “Alfred Eisenstain” nga revista “Live” dhe Universiteti Kolumbia, gazetari për esenë e saj me foto, “Prapa në rrugë”. Ajo mori një diplomë për dokumentarin “Fotografi rrëfyese” nga Rochester Institute of Technology.
Alix Lambert është gjithashtu e angazhuar si shkrimtare, dhe producente ku punët e saj janë ekspozuar në Bienalen e Venecias, Muzeun e Artit Modern dhe Pompidou Center Georges. Ajo ka shkruar disa libra.
Në eksperiencën e realizimit të këtij dokumentari Jill Peters sjell disa impresione sociale për të cilat evidenton se: “Virgjëreshat e betuara” (burrneshat në gjuhën shqipe) janë gratë shqiptare që vendosin të injorojë identitetin e tyre femëror dhe të jetojnë si burra në Ballkan”. Fotograf Jill Peters udhëtoi për në Shqipërinë e Veriut që të takohen dhe të fotografuar këto gra. “Vendimi për të jetuar si burrat është më e lidhur me rolet gjinore në kulturën shqiptare sesa një shpallje e seksualitetit, kur këto gra jetojnë jetën e tyre duke u paraqitur si burra”.
Virgjëreshat e betuara kanë ekzistuar për shekuj me radhë. Sipas traditës që daton në shekullin e 15-të të zhvilluar nga Kanuni, një kod fisnor, konsiderohet një familje pa një prani të meshkujve, si paria. Kur Hakmarrja ka asgjësuar të gjithë burrat në një familje, mënyra e vetme për të shpëtuar nderin e tyre ishte që një grua të bëhej patriarku i fisit dhe të fillojnë duke vepruar si një burrë.
“Duke u bërë një virgjëreshë e betuar apo burrneshë, një grua merr statusin e një burri duke iu dhënë asaj të gjitha të drejtat dhe privilegjet e gjinisë mashkullore”. Peters shkruan në faqen e saj: “Në mënyrë që të manifestojë tranzicionin, një grua pret flokët e saj, vesh rrobat e meshkujve dhe ndonjëherë ndryshon edhe emrin e saj. Më e rëndësishmja … të gjitha, ajo jep një betim për beqari duke qëndruar e dëlirë për gjithë jetën”
Përkundër faktit se kurrë nuk martohen virgjëreshat e betuara ose nuk kanë fëmijë, ose “asnjë prej tyre nuk kishte keqardhje”, ka thënë Peters. “Ato janë shumë krenarë për familjet e tyre, nipërit dhe mbesat e tyre. Dhe për aq kohë sa ata të jetojnë një jetë të ndershme, ata janë të respektuar dhe të trajtohen si anëtarë të rëndësishëm të shoqërisë”.
Ndonëse Shqipëria ka bërë përparime fotografja vë në dukje se kur është fjala për të drejtat e grave në disa qytete të vogla jeta dhe emancipimi ende nuk i ka përfshirë ato. Fotografja e veçon këtë dukuri për mënyrën ende tradicionale si vishen gratë, specifike si dhe në rastin kur ende familjet zgjedhin burra për to për t’u martuar, duke e dedikuar jetën e tyre në kujdesin për burrin dhe fëmijët. “Për shumë vite, mënyra e vetme për të shpëtuar strukturën e ngurtë të shoqërisë ishte se nuk zgjedhin të jetojnë si një femër”.
Ndërsa Jill Peters e konsideron si një garë të zakonshme historike fenomenin e virgjëreshave të betuara, në epokën e tanishme kjo lloj popullsie është pakësuar. “Janë pak, rreth 30 burrnesha mbetur në fshatra të vogla, dhe ato të reja janë konsideruar “pak autentike” tani që është më e lehtë për gratë që të jenë të pavarura”.
Me gjithë zhvillimin dhe jetës modern, ato kanë premtuar që të jenë virgjëresha të betuara dhe nuk ndryshojnë mendje. “Një grua mund të bëhet president i Shqipërisë dhe ata do mbeten ende jetojnë si burra”, tha Peters.
Këtë famë Jill Peters duket se e lidh fort edhe me tregun duke e shndërruar në logo të bluzave që ofrohen falas bashkë me DVD në hotele e restorante apo në vende turistike në Nju Jork.
