Standard.al

ANALIZA/ Qendra e studimeve ndërkombëtare: Pse një shkëmbim toke në Ballkanin Perëndimor destabilizon Rajonin

0

Historia ka shumë ironi të mëdha. Vrasja e kryepeshkopit Ferdinand nga nacionalistët serbë në Kosovë Sarajevë më 28 qershor 1914, filloi një zinxhir të paparashikuar ngjarjesh që përfunduan perandoritë, kufizuan kufijtë, dhe krijoi vende të reja të pavarura. Ndërsa përgatitemi për të festuar njëqindvjeçar të armistikës që përfundoi Luftën e Parë Botërore në nëntor, është ironike që ne jemi përsëri të paraqitur me një potencial ngjarje të rëndësishme në Ballkanin Perëndimor – një marrëveshje midis Serbisë dhe Kosovës për të shkëmbyer tokën së bashku që mund të çlirojnë paqëndrueshmërinë e paparashikuar në të gjithë Ballkanin Perëndimor. Dhe si në vitin 1914, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Europian janë të dyfishta në të. Është koha për të zgjuar komunitetin transatlantik ndaj rreziqeve të një shkëmbimi të tokës destabilizuese të Ballkanit Perëndimor përpara se të jetë tepër vonë.

Një histori e shkurtër

Kosova shpalli pavarësinë nga Serbia në 2008, një dekadë pas Organizatës së Traktatit të Atlantikut Verior (NATO) intervenoi ushtarakisht për t’i dhënë fund vrasjes së civilëve shqiptarë kosovarë nga forcat serbe gjatë dy vjetëve kryengritje. Sot, Kosova njihet si shtet i pavarur nga 111 prej 193 shteteve anëtare të OKB-së. Por Rusia, Kina dhe Serbia nuk e njohin pavarësinë e Kosovës, dhe as pesë vende të BE-, Qipro, Greqia, Rumania, Sllovakia dhe Spanja. Shtetet e Bashkuara kanë investuar burime të konsiderueshme diplomatike, ekonomike dhe të sigurisë në Kosovë siç ka bere NATO dhe Bashkimi Evropian.  NATO aktualisht mban 3,865 ushtarë me armë të lehta në Kosovë (KFOR) ku Grupi Shumë-Kombëtar i Betejës i KFOR-it në Lindje udhëhiqet nga Gardës Kombëtare të Ushtrisë Amerikane si pjesë e 655 personleti ushtarak.

 

Përkundër këtyre investimeve nga komuniteti transatlantik, integrimi shumë-etnik e Kosovës nuk ka qenë efektiv.  Në vitin 2011, Beogradi dhe Prishtina filluan të negociojnë një marrëveshje gjithëpërfshirëse të normalizimit ndërmjet dy vende si pjesë e një dialogu të lehtësuar nga BE. Të dy vendet ranë dakord për Marrëveshjen e Parë të Parimit që drejtoi në Normalizimin e Marrëdhënieve në vitin 2013 për të zgjidhur të gjitha çështjet në pritje. Pas kësaj , Bashkimi Evropian rekomandoi që Kosova të fillojë negociatat për të përfunduar marrëveshjen e stabilizim-Asociimit dhe Bashkimi Evropian filloi negociatat për aderim me Serbinë. Në pesë vitet e fundit, disa përparime të kufizuara janë bërë nga Serbia dhe Kosova, por jo të mjaftueshme për të pakësuar ndjenjat nacionaliste në të dy vendet, meqenëse serbët dhe kosovarët përballen me shumë vështirësi, nga rrethanat ekonomike, korrupsion  endemik dhe kriminaliteti (sidomos në zonat kufitare) dhe ndonjëherë të pranishme nga ndikimi malinj rus.

 

Si të ndihmoni një marrëdhënie që nuk do të normalizohet

Serbia dhe Kosova kanë qenë në një bllokadë diplomatike për pesë vitet e fundit. Kosova nuk mund ta arrijë njohje ndërkombëtare në Kombet e Bashkuara dhe Serbi, nuk mund të arrijë anëtarësimin në Evropë nëse nuk normalizon marrëdhënien dypalëshe. Më 9 gusht, presidenti serb Aleksandar Vuçiç bëri një ide të guximshme për të “shkëputur” këtë ngërç në kohë të gjatë duke deklaruar një dëshirë për të ndarë Kosovën, ku do të ndante Kosovën veriore të banuar me serbë (rreth Mitrovicës) dhe ta inkorporonte atë me Serbinë dhe bnga ana tjetër sigurimi i enklavave shqiptare në jug (Lugina e Preshevës) dhe përfshirja e atyre me Kosovën. Fillimisht u mbëshet edhe  nga presidenti i Kosovës Hashim Thaçi, e megjithatë ndarja nuk është e dizenjuar për të ndarë të gjithë serbët etnikë dhe shqiptarëve të Kosovës; 60 për qind e serbëve etnikë do të mbeten në Kosovë. Ideja u krijua për të qenë mjaft simbolike për të zmbrapsur nacionalistët në të dy vendet dhe  për të hapur rrugën për njohjen e Serbisë nga pavarësia e Kosovës (që i jep Kosovës një ndërkombëtaritet të plotë njohjen që kërkon) dhe i lejon Serbinë të shkojë përpara me anëtarësimin e saj të mundshëm në BE .

Duke ecur larg nga Ballkani Perendimor Multietnik dhe i Integruar

Ndoshta më e habitshme ishte pranimi diplomatik i një shkëmbimi të tillë të tokës nga qeveria e SHBA dhe Bashkimi Europian me shpresën se do të “zbuste” bisedimet e normalizimit. Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Europian kishin refuzuar gjithmonë më parë idenë e ndarjes, duke i dhënë prioritet stabilitetit të rajonit dhe duke hedhur poshtë lëshimet e tokës në bazë të identiteteve etnike. Ndërhyrja ushtarake e komunitetit transatlantic në Kosovë ilustron angazhimin e SHBA dhe Evropës për mbrojtjen e pakicave etnike dhe promovimin e shoqërive pluraliste. Duket e jashtëzakonshme që pas 20 vitesh plus angazhim të konsiderueshëm dhe investimesh në integrimin etnik të Kosovës, Shtetet e Bashkuara do të ndryshonin në mënyrë dramatike pozicionin e tyre  duke deklaruar se nuk kishin një pikëpamje për një çështje, e cila potencialisht do ta shpërndante në rajon dhunë dhe do ndikonte në 655 forcat e SHBA-së në Kosovë. Këshilltari amerikan i sigurisë kombëtare John Bolton deklaroi, “Politika e Shteteve të Bashkuara është se nëse të dy palët mund ta përpunojnë atë mes veti dhe të arrijnë marrëveshje, ne nuk I përjashtojnë rregullimet territoriale. “Ai gjithashtu deklaroi:”  Duhet t’ia lëmë atyre. . . gjetja e një zgjidhje do të mbështetet nga ne nëse vendosja e përgjithshme është në rregull. ”

Shpirti i paepur ne Rajon

Ndërsa presidentët Vuçiç dhe Thaçi fillimisht ishin entuziastë për konceptin e shkëmbimit të tokës, të dy hasën në rezistencë të fortë vendase ndaj ndarjes. Një takim i planifikuar i udhëheqësve ballë për ballë, e cila ishte me qëllim të bisedimeve të mëtejshme të normalizimit, më 7 shtator me Përfaqësuesin e Lartë të BE Frederica Mogherini nuk ndodhi, dhe, ndërsa rritja e mizorisë u rrit mes dy partive, përfaqësuesi i lartë u detyrua të ndërmarrë diplomacinë e anijes midis dy udhëheqësve. Të dy Vucic dhe Thaçi bënë vizita të panjoftuara në veri të Kosovës (Liqeni Gazivode) në javët e fundit, që tërhoqi protestat lokale dhe demonstrata kundër ndarjes në kryeqytetet e tyre përkatëse. Presidenti Vuçiç është në një politikë shumë më të forte për të përballuar protesta të tilla publike, por Presidenti Thaçi është në një pozitë më të dobët politike se ai, dhe sidomos kur kemi fuqinë në rritje të rivalit të tij politik,kryeministri Ramesh Haradinaj, i cili kundërshton fuqishëm ndarjen. Nuk ka konsensus midis serbëve apo shqiptarëve të Kosovës për idenë e shkëmbimit të tokës; Uashingtoni dhe Brukseli është i vetmi vend ku ka konsensus.

 

Po aq befasisht, Bashkimi Evropian ndau një perspektivë të ngjashme, laissez-faire me atë të Ambasadorit Bolton. Johannes Hahn, komisioneri i zgjerimit të BE, ka deklaruar, “Cilado qoftë zgjidhja në fund, dhe ne nuk duhet të përjashtojmë ndonjë gjë. . . [ajo] duhet të respektojë se qëllimi kryesor është stabiliteti në rajon. “Ai vazhdoi:” Duhet t’ua lëmë atyre. . . gjetja e një zgjidhje do të mbështetet nga ne nëse vendosja e përgjithshme është në rregull. ” Në mënyrë tipike, anëtari i BE-së që është i pari që nënvizon rëndësinë e madhe të stabilitetit është Gjermania. Por në këtë rast, Gjermania është e vetmja (të paktën zëshëm) anëtare e BE-së që të kundërshton marrëveshjen e shkëmbimit të tokës. Kancelarja Merkel ka deklaruar se integriteti territorial i shteteve të Ballkanit Perëndimor ishte “i shenjtë”. Ministri i jashtëm gjerman Heiko Maas ka deklaruar: “Ne besojmë se kjo mund të heqë shumë plagë të vjetra në popullatë dhe kështu ne jemi shumë skeptikë. “Por mungesa e mbështetjes gjermane për një marrëveshje për shkëmbimin e tokës tregon se Bashkimi Evropian nuk është në gjendje të mbajë një qëndrim të unifikuar për këtë çështje për aq kohë sa pesë vende anëtare të BEtnuk e njohin pavarësinë e Kosovës. Për fat të keq, nuk ka pasur përpjekje të përbashkëta për të t’i marrë këta pesë anëtarë të BE-së të njohin pavarësinë e Kosovës dhe duket shumë e vështirë që ata do bëjnë kështu në vazhdimësi që është arsyeja pse një rol të vazhdueshëm të SHBA-ve në procesin e normalizimit mbetet i rëndësishëm.

Për momentin, ideja e shkëmbimit të tokës nuk është duke u ndjekur në mënyrë aktive.  Ndikimi i SHBA dhe mbështetja evropiane e konceptit të shkëmbimit të tokës ka efekte të forta përtej Serbisë dhe Kosovës. Gjatë seancës dëgjimore të konfirmimit para Komitetit të Senatit të SHBA për Marrëdhëniet me Jashtë, Ambasadori amerikan i emëruar në Bosnje, Eric George Nelson, pohoi në përgjigje të një pyetjeje në lidhje me marrëveshja e shkëmbimit të tokës në Kosovë, se “Është e rëndësishme të bëhet e qartë se nuk ka paralele në Bosnje.” Por për fat të keq, nuk ka.

Çka nëse Milorad Dodik, ish-udhëheqësi i Republika Srpska dhe tani sapo zgjedhur në serbisht vend në presidencën trepalëshe të Bosnjes, kërkon një marrëveshje shkëmbimi toke që do të çonte në një të Republika Srpska e pavarur? Dhe imagjinoni nëse shqiptarët etnikë do të kërkonin më tej etnikishtterritori homogjen në Kosovë dhe Maqedoni, duke krijuar një “Shqipëri të Madhe”. Ndoshta shkëmbimet e tokës pastaj mund të aneksohen zyrtarisht, duke bërë rishikimin e kufijve një dukuri më e rregullt në Evropë. Në një rajon të tillë të brishtë dhe etnikisht të ndryshëm, një shkëputje e tillë dhe fragmentimi do të ishte shumë destabilizuese.

*Ky raport është prodhuar nga Qendra për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare (CSIS) institucioni që fokusuhet në çështjet e politikave publike ndërkombëtare

 

@Perkthimi i plote nga standard.al

Leave A Reply

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.