1953 Letra e Mustafa Krujës, kush do të bëhej Princ i Shqipërisë sikur të mos kishte lindur Skënderbeu

0

mustafa_merlika_kruja_studentKuvend letrash me miqtë, letërkëmbimi i pasur i Mustafa Merlikës-Kruja e përfshirë në katër vëllime jep dimensionin jo vetëm të këtij personaliteti, por dokumenton e zbardh shumë anë të errëta të historisë sonë në periudhën më delikate, para dhe pas Luftës së Dytë Botërore, kur pushtetin e morën e komunistët. Gazeta “Standard”, me të drejtat e botimit, nis ciklin e publikimit, çdo ditë, të disa letrave të rralla

Loading...

 
Kuvend letrash me miqtë, letërkëmbimi i pasur i Mustafa Merlikës-Kruja e përfshirë në katër vëllime jep dimensionin jo vetëm të këtij personaliteti, por dokumenton e zbardh shumë anë të errëta të historisë sonë në periudhën më delikate, para dhe pas Luftës së Dytë Botërore, kur pushtetin e morën e komunistët. Gazeta “Standard”, me të drejtat e botimit, nis ciklin e publikimit të disa letrave të rralla, me personalitete politikës e të kulturës. Pas çështjeve politike, të organizimit të partive në emigrim, letrat e Krujës shkojnë edhe në një dimension kulturor, siç është diskutimi me Zef V. Nekajn për origjinën e Kastriotëve, Skënderbeut si dhe një nga debatet që si duket mbetën në letërkëmbim, që lidhet me origjinalitetin e Kanunit të Lekë Dukagjinit. Më poshtë dhe në ditën në vijim, është letra e gjatë e Mustafa Krujës drejtuar Ndue Mark Gjonit, mbi këtë debat ku shpjegon prejardhjen dhe disa teza për legjendën e Kastriotëve.

 

***

Ramleh, 24 Kallnuer 1953

 

I dashuni Ndue,

E kam qitun cekën, si thonë Shkodranët, me vijuem ksi shtegu me tý e me Zefin kuvêndin t’onë mbi argumenta historije. E nuk dij se deri ku kam për të mundun me mbërrîmë në këtë letër. Por po i a nisim nji herë me gjenealogjín’e familjes së Gjomarkajve e mbasandej po marrim kah të na qesë biseda.

Ti ke bamë nji punë shumë të mirë e të pastër me përpilimin e asaj gjenealogjije. Sigurisht do t’a keshë ruejtun nji kopje edhe për vete. Me gjithë këtê, un po të mbyll këtu edhe nji kopje qi nxora vetë prej s’ates në nji formë mâ të përdorshme. Nuk besoj se ke me pasun nevojë për tfillime për t’a kuptuem këtë formën t’eme; por në qoftë se t’intereson ndonji pyetje mbi tê, un jam gati me t’u përgjegjun e âsht pun’e lehtë me u marrë vesht mbasi nji kopje të njimêndë e kam edhe vetë. Po filloj un nji herë me ndonji pyetje :

1. Ti disa barqe i ke treguem të shueme tue u vûmë nga nji kryq nën tê. Kështu, b.f., XI – 7, XIII – 8, XIII – 9 et. Por disa tjera i ke këputun pa kryq, qi logjikisht lên me kuptuem se përfaqsuesat e mbrapëm të këtyne barqeve janë ende gjallë dhe munden me bâmë ndonji djalë mbas sodi. Shêmbuj : XIII – 4, 5, 6. A duhet marrë vesht kështu?

2. Ti shkruen se Llesh’i Zi ka marrë këtë mbiemën simbas nji zakoni qi ndiqet në Mirditë për djelmt e lemë mbas deke të t’ett, prej të cilit marrin edhe emnin. Por un gjêj edhe tjerë të këtilë në tabelën t’ânde, si : XV – 1, XII – 10.

3. Emnin e tabelës s’eme XV – 1 ti e shënon Mark (Gjon) Marku, kurse mue më del Mark Marka Gjoni. Si âsht e vërteta?

4. Markut qi pat qênë vramë në Tiranë i thojshin rëndom Mark Kapidani e ju kapidanat më duket qi e quejshi Marku i Gjonit. Ku gjindet ky në tabelën t’eme? Diftoma me dý shifrat siç jam tue bâmë un këtu për emna tjerë.

5. Marka Tucin, qi thojshin se ka qênë kopil i dikuj prej Kapidanash, s’e shoh në tabelën t’ânde. Un kam pasë njohun atê edhe Zefin, të birin. Cila âsht e vërteta e tij?

I. Mbasi librin e Atanas Gegës s’munda me e gjetun as te editori i tij në Paris, a t’a merr mêndja tŷ se mund t’i gjindet ndonji mik me i a marrë uha për mue me dorzânë qi t’i a kthej mbrênda nji kohe t’arsyeshme si t’a kemë studjuem?

II. Nga i ke marrë ti ato copa të përkthyeme italisht prej atij libri? A asht i përpikët ai përkthim?

 

MARKOLAJT. Për me dhânë nji gjykim shum’a pak afër së vërtetës mbi ta, në lidhje edhe me familjen t’uej, duhet pikë së pari të më përgjigjesh ti : A) Ç’besojnë ata për vete? B) E populli i Oroshit për ta? C) E ju Gjomarkajt? Ç) A janë fis i madh? D) Shtëpij’e bajraktarit a âsht prej sish sikurse pohon edhe D. Nikoll Kimza?

 

Un jam ngultas i bindun se Gjomarkajt kanë ushtruem n’Orosh nji pushtet demokratik me shekuj, së paku qyshë prej Gjonit I e këndej, qi bâjnë plot 12 breza, si me thânë nja 350 vjet. Thashë “pushtet demokratik”, qi don me thânë nji pushtet të pranuem vullnetarisht e të respektuem me kuptimin mâ të plotin e fisnikun prej popullit. Ȃsht e dijtun se në nji popull malsuer, për të cilin lirija ka lemë me tê si nji gjâ e natyrshme e aq’e nevojshme e e çëmueshme sa vetë buka e uji, i pari s’ka mundun me qênë veçse primus inter pares,1)pushtet’i tij veçse nji pushtet patrijarkal. Mâ e para cilsí e nji pushteti publik ka qênë në çdo kohë e në çdo vênd gjyqi, se mâ e para nevojë shoqnore për nji popull âsht ajo e ligjvet qi rregullojnë jetën e tij, qi sigurojnë paqën e harmoninë në gjî të tij, qofshin ato zakonore ase të shkrueme. Shi kjo cilsí syprane e dallon e e provon edhe sod pushtetin e derës së

Gjomarkajvet. Këtë pushtet Gjomarku va ka lëshuem në dorë, për arsye praktike, pleqvet, në formë pleqnimi. Ky konçesion me kohë âsht bâmë zakon, ligjë. Ndoshta kështu e ka gjetun edhe vetë Gjomarku prej së parësh mâ të vjetër. Por gjyq’i vërtetë, vendim’i premë e i pranuem vullnetarisht si i drejtë prej palvet t’interesueme ka mbetun në dorë të tij.

Gojdhâna, ashtu si e kam ndëgjuem un, paraqet nji analogjí të habitshme ndërmjet konfederatës helvetike e Mirditës. Atje gjêjmë në themel të pushtetit federal mâ së pari tri kantonet e famshme : Schwytz, Uri e Unterwald. Këhâ tre bajrakët e parë : Orosh, Spaç e Kushnen (apo – në). Mâ vonë, atje tri kantonet e para bâhen tetë, trembëdhjetë e deri në 22; këhâ tre bajrakve të parë vu shtuen nji herë edhe dy tjerë të Mirditës, mbandej edhe tre t’Ohrit e katër të Zhupës e u bânë 12.

Pushteti othoman s’ka mundun asnji herë me depërtuem ndër malet e ashpra të të 12 bajrakvet. Sikur Zogolli në Burgajet të Matës, ashtu edhe Kapidan Pasha a Kapidani tout court1)n’Orosh të Mirditës merrshin nga nji rrogë muejore… si nënprefekta prej Sulltanit, se kjo rrogë përbânte nji ndihmë për të parin e atyne viseve të shkreta e t’atij populli qi s’kishte e s’ishte mësuem me paguem kurrë tatime. Në Lesh kishte nji nënprefekt qi merrte urdhna prej valiut të Shkodrës, por katër bajrakët e malsisë qeveriseshin me ligjët, dmth. me zakonet e veta, të quejtuna kushedi se pse “kanun’ i Lekë Dukagjinit”, si malet tjera nën pushtetin epruer të Kapidanit të Mirditës; gjithashtu në Thkellë rrinte nji mydir qi varej, formalisht, prej nënprefektit të Krujës, por edhe në këta tre bajrakë jeta politike e shoqnore zhvillohej njipërnji si në Zhupë e në Mirditë me të njâjtat zakone e nën të njâjtin pushtet.

Ȃsht fakt, veç, qi Kapidanat përjashta këtyne 12 bajrakve, s’kanë ushtruem kurrë veçse nji ndëkim thjesht moral ndër disa zona qi afrojshin me 12 bajrakët zakonet e vêndit. Kështu ka ndodhun shpesh herë qi edhe prej rrethit të Krujës kur dý palë s’kanë mundun me u marrë vesht me pleq, kanë vot’ e i zgidhun ngatrresat e tyne n’Orosh te Kapidani.

Popull’i 12 bajrakvet ka dhe mënyra tjera qi provojnë se ai nderon në personat e kapidanavet zotnit’e vet. Ai vetëm nji Gjomark përshëndet me fjalën “Tungjatjeta”, sikur vetëm priftin me “Qoftë lëvdue Jezu – Krishti”. Ka qênë për mue nji kënaqsí e veçantë nji ditë kur ishte këtu Ramiz Dani e po më kallzonte pa të keq : “Në çetën t’eme ishte edhe nji Mirditas, qi un e kisha birazer e u dojshim bash si dy vllazën. Ai kishte gjak për të marrë prej nji Gjomarkajsh. Se si ra fjala nuk e dij qi un i fola keq për Kapidanin. Ai më shikoi i vrâmë si nji bish’e egër e m’u përgjegj : – Shiko, Ramiz, Gjomarkajt mue më kanë vramë e nesër me më ramë në shteg i vras e marr gjakun t’em. Por mos harro qi un jam Mirditas, e me m’a shamë kush Kapidanin i bie pushkë ballit. Tý të kam vlla, por, të lutem, tjetër herë mos gabo mâ me më vûmë gojë mbë Kapidanin!” M’u bâ zêmra mal tue ndëgjuem këto fjalë, sidomos prej gojës së Ramiz Danit.

Këto janë shkurt faktet e gjalla qi s’na lânë as mâ të voglin dyshim se Gjomarkajt janë ma e vjetra familje fisnike e njohun me nji historí të sajën në Shqipnín’ e sodshme. E prej faktesh të dalim tash në hypothesa shum’a pak të gjashme, por gjithmonë hypothesa të padoku-mentueme e të paprovueshme. A munden me qênë Gjomarkajt vazhdim’i derës së Dukagjinvet? E pikë mâ së pari ç’na shtŷn me e kërkuem kët’origjinë hypothetike për ta? Me thânë të vërtetën, mue për vete kurrgjâ posë nji kureshte. Si arsye nuk po due me vûmë përpara thesën e shumicës dërmuese të mendimtarvet mâ të shquemvet, simbas së cilës ndera e lavdi i vijnë njeriut vetëm e vetëm prej vërtytevet personale e ajo nderë e ai lavd marrin shkëlqim nga vërtytet e veprat madhështore të paralindës-ve të tij. Jo, un jam edhe tradicjonalist e prandej pranoj si gjâna me nji farë vlere edhe disa paragjykime qi kanë lëshuem rrânjë të thella në ndjenjat e shtrateve mjaft të gjâna në popull. Por në derën e Dukagjinvet qi njohim si të tilë nuk shoh gjâ të madhe për t’u lavduem e lakmuem. Sikur mos të kishte pasë lemë nji Skënderbeg në derë të Kastrijotvet, ndoshta historija as atê s’do t’a kishte përfillë sall për Gjonin, qi në kohën e vet qe mâ i fuqishmi princ shqiptar. Për mue pra, Gjomarkajt kanë qênë e janë ç’janë si të tilë për vete me dritën e vet e jo me ç’mund të kenë trashiguem prej Dukagjinvet. Ka pasun burra të mirë, t’urtë e trima ndër këta, pa dyshim ; por mâ i përmênduni sish ka qênë shi nj’ai Leka qi pat dashun me i hângër kryet Skënderbegut kur ky po përpiqej me shpëtuem lirín’e Shqiptarisë. Me gjithë këtê, pale të shohim a ka si me qênë dynastija e Gjomarkajve vazhdim’i asaj të Dukagjinvet apo âsht nji tjetër, e njohun prej Gjon Mar’Kolës e mbrapa.

Kryeskota e Gjomarkajve, mbas gojdhânës së famil-jes, paska qênë Pali. Prej këtij e deri te Kapidan Gjon’i ynë gjenealogjij’e familjes na tregon 13 breza, qi mbërrîjnë në nji maksimum kohe 390 vjetsh. Ndërsa për me mbërrîmë te Pal Dukagjini prej kohës s’onë na duhen mâ së paku nja 500 vjet.. Pra stërgjysh’i Gjomarkut të parë s’mujka me pasë qênë Pal Dukagjini, i ati i Lekës.

Nji burrë i të katërtit brez sikurse ka qênë Gjomarku i parë, duhet me pasë bâmë punë tepër të mëdhaja për me qitun në harresë emnin e vjetër Dukagjini e me e ndërruem këtê me Gjomarkaj. Dukagjinajt e vërtetë s’kanë hjekun dorë prej emnit të vet as në Tyrqí si myslimanë e zyrtarë të mbretnisë; e si do të hiqshin në vênd të tyne e si do t’a harronte populli at’emën ?

Në familjen e Dukagjinajve gjêjmë këta emna : Tanush, Gjin, Pal, Nikoll, Gjergj, ase Kolë, Lekë, Progon. Në familjen e Gjomarkajvet s’kemi asnji Tanush, Gjin e Progon ; ndërsa Palin e kemi të përmêndun gjithsej dý herë, nji në krye e nji tjetër në të XIV – in brez; edhe Lekën vetëm dý herë ke i XIII e i XIV brez ; Gjergjin sall nji herë prap tash vonë në të XIV – in e vetëm Nikollin e Kolën i kemi 5 e 7 herë. Emnat tjerë Gjomarkaj qi s’i shohim ke Dukagjinajt, sa për nji krahasim, po i rrjeshtoj këtu si vijon : Marku 19 herë, Prenga 12, Doda 11, Deda 4, Gjoni e Lleshi nga 10, Ndoi 9, Biba 6, Gjoka 5, Zefi 4 e mbandej vijnë emna të rij me nga 1 e 2 herë. Duket nji gjâ e çudiçme qi nji familje të harrojë me përdorë ndër barqet e veta gati të gjithë emnat e të parve të saj.

Tash për tash pra sall këta tre argumenta mue më bâjnë me hjekun çdo lidhní origjine ndërmjet dý familjevet në fjalë. As nuk m’a han kurrë mêndja qi Pali I, stërgjysh’i Gjonit I, të ketë qênë Pal Kastrijoti, gjysh’i Skënderbegut. Ky i fundit, Pal Kastrijoti, ka rruem së paku nja 100 vjet para Palit tjetër. Nji historjan frêng ka shkruem se paslindsat e Ballshajvet janë ende gjallë në Mirditë. Edhe ky më duket kryekëput nji pretendim i thatë e arbitrar, mbasi auktori s’ep asnji tfillim tjetër posë këtyne fjalëve e aqë mâ pak ndonji farë prove.

Mbas mendimit t’em, Tyrqit s’kanë lânë asnji dynastí të krishtênë me sunduem në Shqipní mbas pushtimit të plotë të saj. Këto ndo pranuen fen’e pushtuesit e u shpërndanë si myslimanë andej e këndej në shërbim të tij, ndo u vranë ndër luftime e u shuen, ndose çanë për Italí. Populli mbet pa krenë, pa prinjsa qi kishte ndjekun der atëherë, por etshëm për lirí, për projën e fesë së vet e sidomos, përmbi të tâna, të zakonevet shumshekullore të tija. Nji pjesë e tij gjet në gjí të vet nji burrë trim e t’urtë, nji ndër krenët e rryem e të shquem ndër luftime, por pa qênë nji dynast parandej, edhe i u vesh këtij. Ky qe Gjon Marka Kolë Pali. Gjo’Marku, i urtë mjaft për me kuptuem se atje ku kishin dështuem Ballshaj, Dukagjinaj, Kastrijotaj e Aranitaj, atje ku ishin dërmuem Pushtete si ata të Kralvet sërbjanë e hungarë dhe të dogjve të Venetisë ishte kot mâ me u shkrîmë për lirí politike të kombit e për krishteninë mbarë ; psykolog prej natyre dhe lemë e rritun me popullin për me i ndiem e çëmuem lakmitë themelore të shpirtit të tij, e përmblodh fisin e vet e gjint e tjerë t’afërsinavet dhe me ta muer nji qëndrim faqe anmikut qi heshtas donte me i thânë: “Mos më nga se s’të ngas ; s’jam tue të lypun tjetër veç me më lânë në paqë me fen’e zakonet e mija, me kanunuin t’em. Në më preksh në këto anë s’më duhet mâ as jeta e krejt malet, grykat, pyjet e përrojet e këtyne viseve kanë me u lamë me gjak t’em e t’ândin. Këto janë do vênde të thata e të shkreta qi s’kanë gjâ as për tý as për mue. Por po më lé të qetë kam me qênë gjithë jetën mik e beslidhun i yt kundra çdo anmiku deri në skanjet mâ të largta të mbretnisë.

Kjo marrveshtje de facto ndërmjet Gjomarkajve e sulltanvet othomanë ka vazhduem 300 vjet, ndonse me incidente të hermbashershme qi rrjedhin vetvetiu prej zhdrejtpeshimit të njânës fuqí kolosale e të tjetrës tepër të vocërr në krahasim me të parën, por të vëndosun mos me lëshuem për së gjalli ç’kishte marrë përsipër me ruejtun : fenë e kanunin, Pushteti tyrk ka bâmë shumë herë sprova për t’a thyem qëndresën e kundrështarit vasal, por gjithsa herë âsht sprovuem ka pamë se i kishte hasun sharra në gozhdë, se flitë qi kishin me i u dashun për t’a shtruem e bâmë rajë do t’i kushtojshin shumë mâ shtrênjt se dobija. E âsht tërhjekun. Mirditasi s’u trând asnji herë përpara forcës së numrit, por as nuk u krenue nga forca e idealit qi e frymzonte për me va hŷmë do punve qi e kapërcejnshin këtë forcë. Për tre shekuj e mâ mbet ai qi kishte vëndosun me qenë : i lirë me fenë e kanunin e vet. Popull e prinjës u shkrînë bashkë si nji blok çeliku n’atë programë : programë zakonesh mijvjeçare bese e burrnije. Mirditasit e Ali Tepelenës s’i ndëgjuen këtij me grîmë burrat e Kardhiqit të çarmatisun tradhtisht. Komandar’i tyne, Mark Lleshi qe i vetmi ndër të gjithë krenët e ushtrisë së tyranit të Janinës qi i kundrështoi këtij në kshillin qi vëndosi me i vûmë pushkën “Mbretit”. Bibë Doda me Mirditasit e vet votën e luftuen për sulltanin deri në Krimé kundra Moskovit.

Dikush prej rrethit të vet, Talleyrandi kujtoj, pat dashun me e thumbuem Napoljonin nji herë tue i kallzuem se mbretnat kohshokë të tij po na ishin në kujdes të madh për me dijtun se prej cilës dynastí rridhte ai perënduer i madh. Ky i u përgjegj ministrit të vet flakë mbë flakë tue i thânë : “Shkruej menjiherë nji qarkore për gjith’Oborret e Evropës për me i lajmuem, mbasi nuk e dijkan, se Napoljoni rrjedh prej dynasisë së… Napoljonit!” Pra edhe un po them se âsht kot me u lodhun tue kërkuem se prej cilës dynastí ka rrjedhun Gjomarku ; ai s’ka rrjedhun prej asnji dynastije, por ka themeluem nji dynastí, e jo nji dynasti princash despotikë e të korruptuem, por nji dynastí burrash të fortë, t’urtë e të pastër, jo nji dynastí t’urryeme prej popullit të vet, por të dashun, të nderueme e të ndjekun prej sij me kâmbë e me krye.

Un mik i juej, Ndue, por tue u rrekun me qênë edhe objektiv, sikur m’a ka ânda me qênë gjithmonë në kso rasash, në këtë përfundim kam mbërrîmë për Gjomarkajt me aqë lândë gjykimi sa kam në dorë. Po të dalin elementa të rij mund edhe t’a ndryshojnë bindjen t’eme. Ndër këta eelementa njeh edhe nji gjykim të ndryshëm tándin ase të Zefit.

Për Markolajt të kam bâmë disa pyetje. Por edhe me aqë sa më ke shkruem ti deri tash për ta m’a merr mêndja se mund të bâhet nji hypothesë. Nuk mund të jenë barku i Mar’Kolë Markut, mbasi ky ka qênë nji pinjuell i Gjomarkut e prandej edhe barku i tij âsht drejtpërdrejt Gjomark. Atëherë mund të na vejë mëndja qi Mar’Kolë Pali të ketë pasun nji djalë të dytë, vlla të Gjonit, prej të cilit të kenë zdrypun Markolajt e sodshëm me emnin e gjyshit, paralelisht me Gjomarkajt. Por pse me emnin e gjyshit e jo të babës ? Athue s’bâhet qi emn’i këtij babe, i cili, si thashë, ka qênë i vllai Gjonit I, të ketë humbun për nji shkak a nji tjetër ? Athue s’bâhet qi të ketë lemë mbas deke të t’ett e të jetë quejtun edhe ai Mark si i ati ?

E këtu po më duhet me tfilluem edhe nji mendim qi paskam lânë mângut mâ nalt pa mbaruem themën e Gjomarkajvet. Mbas thesës s’eme, tre brezat e parë, Pali – Kola-Marku s’përfaqsojnë kurrfarë personaliteti të jashtazakonshëm, posë qi kanë pasun fatin me qênë parlindsat e Gjonit I. E shi prej këtij fakti kishte me rrjedhun edhe besim’i popullit të Mirditës (apo t’Oroshit) qi Markolajt s’janë të Gjomarkaj, por “të ngjitun” me ta e tallja relative “të ngjitun si q…. për kulle” (por un s’mujta me e decifruem q…. -n se ç’fjalë âsht). Pra edhe mbas mendimit t’em do t’ishte e drejtë hypothes’e jote qi Markolajt mund të jenë barku i Marka Kolë Palit, veçse mungon ura qi i lidh me Gjomarkajt e kjo urë s’mund të jetë tjetër posë nji vllai të panjohun të Gjonit.

Ky kuvênd mund të quhet i shkurruem (esaurito, Kristoforidhi ; na në Krujë thomi u shkurrye hambar’i miellit – nuk mbet mâ asnji fije në tê ; ndryshimi pra âsht vetëm te – rrue e – rrye ; e në Merditë ?) pa nji sqyrtim kritik edhe të lândës qi më ke vûmë përpara ti

1. Atanas Gega e pështet origjinën e Gjomarkajve prej Pal Dukagjinit në nji gojdhânë familjare. Prandej rândsij’e pohimit të tij kufizohet me këtë gojdhânë e s’vè mâ përtej.

2. Sinqeriteti i ksaj gojdhâne familjare nuk vêhet në dyshim. Veçse gojdhânat për historinë kanë nji vlerë krejt relative, siç dihet. Fantasij’e njeriut s’ka frê, shpejt e bân mizën buell e njeriun drangue a kulçedër. Po bie nji shêmbull, jo mithologjike, por prej Krujës s’eme. Na kemi nji katund nën qafë të Shtamës qi e quejnë Cudhî. Gojdhân’e jonë pretendon se banorët e këtij katundi s’bâjnë propkopí, se i ka mallkuem Skënderbegu, sepse e paskan pasë tradhtuem, e janë gjind të pabesë. Un e kam vramë shumë mênden me këtë gojdhânë dhe kujtoj qi i a kam gjetun rrânjën, e cila âsht njikohsisht fetare e historike. Cudhî emn’i katundit, Gjudhî po e dijmë se cilit komb i thonë Shqiptarët. Gjudhîjt kanë tradhtuem Krishtin e Krishti prandej i ka mallkuem. Qyshë prej këtij mallkimi e tektej gjithë bota e krishtênë e din se ç’fat e ka ndjekun atë popull e në ç’konsideratë e ka mbajtun njerzija. Por i lumi Krisht s’e ka menduem kurrë qi emn’i tij do të bâhej dikur në fantasí të Krutanvet, sod të tânë myslimanë, Skënderbeg e Gjudhîjt banorë të qafës së Shtamës veç pse atje u gjind nji katund me emnin Cudhî! Ndoshta edhe ky ndërpretim i im âsht nji fantasí, por s’kemi asnji hije fakti historik qi t’a ligjojë gojdhânën e Krujës e prandej nji rrugë shum’a pak të gjashme duhet me i a gjetun.

3. Simbas D. Nikoll Kimzës, katundet e Hasit i paskan pasë lamë Gjomarkajvet pashtrakun e kullotës e të staneve të tyne në bjeshkë të Bishtrikut, qi ka qênë pronë e Dukagjinajvet. Ergo, Gjomarkajt e paskan pasë trashiguem atë pronë si paslindsa të Dukagjinajvet. Nji konkludim i këtilë mue më duket tepër i guximshëm. E pse nji Gjomark i fortë, ndoshta shi vetë Gjoni I, mos të ketë mundun me e grabitun atë bjeshkë me forcën qi ka pasun ? E pse mos të ketë pasë mundun me e blemë ?

4. Për mue s’ka asnji dyshim qi fantasí asht edhe gojdhâna, mbas së cilës Mirditas e Gjomarkaj paskan pasun për troje të vjetra zonën e Bishtrikut e i paskan dëbuem andej vllaznit e tyne renegatë! Ka edhe gojdhâna tjera qi duen t’i tregojnë Mirditasit ardhacakë të vonë ndër malet e tyne. E s’e kam marrë vesht kurrë se nga kanë mundun me lemë këto gojdhâna. Jam, veç, krejt i bindun qi Mirditasit janë autokthonë të viseve të banueme sod prej tyne e se për typ, djalekt e doke e zakone janë të njâjtë me Lumë, Mat, Dibër e Krujë e, sido qoftë, shumë mâ t’afër me popullsít’e ktyne viseve se me banorët e Hasit, madje deri me Shal’e Shosh me të cilët quhen vllazní e s’bâjnë krushqí. Qe deri ku mbërrîn absurditet’i gojdhânavet: Orosh, Spaç, e Kushnê mâ parë vllazën me Shal’e Shosh se me dy bajrakët tjerë të Mirditës!

5. Nji tjetër pohim i D. Nikollit më ka interesuem mjaft : nji Gegë Nikoll Lekë Dukagjini qi paska jetuem e dekun në Zejmen “gati 200 vjet” mbas pushtimit othoman e testament’i tij. Auktori do të na kishte dhânë nji lândë të bukur për studim sikur mos t’i kishte lânë këto pohime kaqë konkrete vetëm fjalë të thata. Ku e paska gjetun Auktor’i ynë këtë testament kaqë të rândsishëm ? Çë shkrueka ky ? Mbasi paska rrue në Shqipní deri 200 vjet

nën zotnimin tyrk nji Gegë Kolë Lekë (cili Lekë? I biri Palit ndoshta?) Dukagjin, pse Gjomarkajt, qi aso kohe ishin sigurisht gjallë e të njohun, pse ata s’u quejshin Dukagjin? Qi s’kanë pasun arsye me e ndërruem kët’emën e kam thânë mâ nalt.

6. “Der’e Gjomarkut âsht oxhak mâ i vjetër se oxhaku i Toptanit.” Po, s’ka dyshim qi âsht, me gjithë se Toptanvet, simbas Refik Beut, u thonte gojdhâna se rridhshin prej derës së Topisë. Porse, tue u dijtun se i par’i Toptanvet, qi e ka edhe sod – n’e paçin lânë komunistat pa i a shkulë themelat – vorrin në kalá të Krujës me datë e me ditë të shkrueme, ka pasë ardhun prej Rahice, me qênë Gjomarkajt mâ të vjetër n’Órosh se këta në Krujë âsht nji gjâ dhe me qênë a mos me qênë njâna lagje paslindës të Dukagjinit e tjetra të Topisë, âsht krejt nji tjetër. Të kishte thânë prift’i ynë se para Toptanvet s’ka pasun në Mirditë oxhak mâ të vjetër se Gjomarkajt do të kishte pohuem nji të vërtetë, por tue thânë se s’ka pasun oxhak mâ të vjetër se Dukagjinajt ka pohuem nji gjâ arbitrare, deri sa s’âsht provuem qi ata dý oxhaqe s’janë veçse nji i vetëm.

7. Kryqja: ajo kryqe ka qênë jo veç symboli i fesë katholike qi Gjomarku ishte betuem me veten e tij edhe me popullin e Mirditës për me e adhuruem, me e ruejtun e pruejtun me gjak n’atë krahinë, por edhe nji shênj i zotnivet të mâparshëm, pushtetin e të cilvet, mutatis mutandis, e kishin trashiguem Gjomarkajt. Asnji çudi pra qi këta t’i kenë dalë zot e t’a kenë bâmë të veten. E këtu le të shtojmë se nuk âsht edhe fort larg mêndes qi prej trashigimit të pushtetit të ketë lemë aqëzâni (equivoco), e

sajova e jam tue e përdorë për herë të parë) i trashëgimit të gjakut.

Çeshtjen e rrugës Lesh – Prizren në lidhje me pushtetin e Gjon Kastrijotit kam ndër mênd t’a bâj subjekt të nji artikulli për Shqipnin’e Lirë, prandej s’po e kuvês mâ këtu.

Këtu, përkundras, do të kisha dashun mjaft me shtruem nji bisedim me Zefin e kështu me mbaruem edhe përgjegjen e letrës së parë të tij qi kam lânë mângut mbi themën e origjinës së Kastrijotvet. Por si thashë edhe mâ parë, më mëngon vepr’e Gegës e natyrisht edhe numrat e Hyllit të Dritës të vjetvet 1931 – 34 qi Gega paska përdorë ndër burimet e tija. “ Të cilët besoj se i keni” shkruen ingenuamente Zefi. E ku me i gjetun un i mjeri kolekcionet e revistavet shqiptare këtu n? Egjypt ? E kush pat mênd me menduem libra e shkrola kur kemi hikun prej Shqipnije ? Por mbasi qênkan vetëm nja tri faqe të veprës së A. Gegës qi flitkan mbi këtë themë (31 – 34), me pasun kush mundsinë e mirsinë me i kopjuem e me m’i dërguem, mund t’i a shtoj studimit të botuem në Shqipnin’e Lirë edhe atë pjesë qi mund të nxjerrë prej atij këndimi e ndonji burimi tjetër n’u gjindtë. Me këtë rasë kisha me folë edhe për gojdhânën e Mirditës qi Zefi m’a ka përshkruem aqë bukur. Duhet, veç t’a dijë Zefi qi un, tue e bâmë objekt diskutimi origjinën hasnjane të Kastrijotvet, nuk jam pështetun mbi nji gojdhânë, por mbi nji t’ashtuquejtun dokument historik mbi të cilin na flet Fan Noli dhe ka qênë shi ky dokument qi jam përpjekun me nxjerrë pa themel me deshmí njerzish qi njohin mirë Hasin e pohojnë se n’atë krahinë s’ka asnji fshat me emën Kastrijot siç na dëshmueka ai dokument. Më vjen keq qi s’e kam pasun atëherë as Gegën as gojdhânën e Mirditës për t’i analyzuem.

Tue pritun pra me durim për me pasun në dorë Gegën a nemose ato tri faqe të tij e mundsisht edhe ndonji send tjetër të botuem për me i shtuem gjâ kapitullit të Kastrijotvet, po cek tash për tash vetëm në sa pika të letrës së Zefit.

Në studimin t’em të botuem e pata quejtun të tepër nji analyzim etimologjik t’emnit. Shkruen historjani Konstandin Jireček – u në Vëzhgimet iliro – shqiptare : “…. Prej fillimesh të vocrra leu pushtet’i Kastrijotvet, kështu me kët emën grek : kastrijotis = qytetar, nga kastron = qytet (prej latinishtes castrum = qytezë, kështjell, kalá ; sepse polis = qytet, për Grekët ishte vetëm Kostandinopoli, kreqytet’i perëndorisë). Ç’ka lânë mângut këtu auktori çek po e plotsoj un. Sikurse dihet mirfilli, âsht nji zakon shum’i përhapun ndër ne Shqiptarët me marrë për mbiemën emnin e vêndit të lindjes, sidomos kur jemi dyndun prej atij vêndi në nji tjetër. Ky zakon zbatohet dý mënyrësh : mâ të shumtën tue e marrë emnin e vêndit të thjeshtë, ashtu si âsht, Kruja b.f. ; por nga nji herë edhe tue i ngjitun atij mbrapashtesën e vêndasit, p.sh. Krutani. Kështu qi mbiemni Kastrijot theorisht mund të jetë marrë, me mâ të fortën gjasë, prej nji vêndi të quejtun Kastër me mbrapashtesën greke të vêndasit – jotis. Kjo mbrapashtesë greke âsht mjaft e përdorun në Jugë, por në Veri mue s’më kujtohet t’a kemë ndëgjuem askund. Duhet pra logjikisht me besuem qi s’ka mujtun me bâmë nji përjashtim as familja e Kastrijotvet. Kështu qi vênd’i tyne s’duhet të ketë qênë nji Kastër, por nji Kastrijot. Do të thoni :”E po qe si mbrapashtesa greke i qênka ngjitun nji katundi të Gegnisë, pse mos t’i jetë ngjitun atbotë edhe nji familjeje?” Arsyeja âsht kjo, qi emnat e vêndevet mâ të shumtën s’i kanë ngjitun vetë Shqiptarët, por të huejt qi kanë zotnuem mbi Shqipninë: Latinë, Byzantinë e Sërbjanë. Kaqë besoj se mjafton. Po patët objekcjone e pyetje për të bâmë mbi këtë pikë, un jam gjithmonë këtu e shihni se me kê e shoh qi mund të merrem vesht s’përtoj as me folë as me shkruem.            

Zefi e quen Lekë Dukagjinin vëlla të Palit, ndërsa Fan Noli e ka shënuem për të birin. Shikoni te Gega e ndonji burim tjetër, se këtê mâ duhet t’a dijmë me nji farë sigurije. Un këtu i kam fare të pakta burimet. Në qoftë se e keni gjenealogjín e Dukagjinvet prej De Grandit, Gegës e ndonji tjetri, ju lutem me m’a çue.

Jirečeku, po në veprën e citueme, shkruen se “paslindës Dukagjinaj ka pasun në Venedik e n’Ankonë deri në të XVII qv.” Shumë interesant pohim’i De Grandit për internimin e nji të biri të Lekë Dukagjinit në Liban. Sepse edhe në këtë vênd ka nji gojdhânë, simbas së cilës Mirditasit paskan pasë qênë dyndun prej Libani e shkuem në Shqipní e prandej qênkan…. prej origjine arabe! Qe edhe nji shêmbull i bukur e kuptimtar për vlerën historike qi kanë gojdhânat. Sihurisht, kisha me thânë un, i biri i Lekës s’do të ketë qênë internuem vetëm në Liban, por me shumë parí tjetër të shtëpisë së vet a farefis ase miq e ndjekës të tij. Këta kanë krijuem në Liban nji fis të vetin me kohë t’arabosun. Pa dyshim këta t’internuem në mes t’arabvet, tue qênë relativisht të pakë e pa gra me vete, prandej të shtrënguem me përziem shpejt gjakun e tyne me atê të vêndasvet, mbas nja dý faqesh (nji faqe njeriu = nji brez : fjala e parë âsht e përgjithëshme, i përket vetëm kohës së nji brezi njerzuer, ndërsa e dyta, brez, posë kohës përfshin edhe kuptimin e gjakut) e harruen krejt gjuhën e atdheut të vjetër. Por kujtimet e shumë zakone vazhduen me u ruejtun, ata flitshin atje për Mirditë e ky emën mbet i gjallë në gojë të tyne brez mbas brezi. Tekembramja, edhe kujtim’i Mirditës si atdhe origjinar i tyne u zbe aqë tepër sa qi mbërrînë me besuem qi s’ishin ata vetë gjind të shpërngulun atje prej Mirdite, por gjind prej sish ishin mërguem atje! Aqë më ka interesuem kjo gojdhânë kur e kam ndëgjuem, qi sikur të kisha pasun mundsí s’do të kisha lânë pa shkuem me e studjuem në vent. Se më kanë thânë madje qi ka edhe asish qi pohojnë versjonin e vërtetë. Do të hetoj nëse rron përnjimênd ende në Halep, si shkruen Zefi, ndonji Dukagjinzade.

Po pyes Zefin qi e thotë : nga e dijmë qi “të bijtë e Pal Dukagjinit mbetën në vent”?

Çeshtjen e Oroshit si pronë e Dukagjinvet apo e Kastrijotvet kam për t’a kuvêndun kur të kemë rend me folë mbi pronat e Gjon Kastrijotit siç e kam thânë mâ nalt. Zefi bân disa pyetje qi deri diku e gjêjnë përgjegjen në shoshitjen e origjinës së Gjomarkajve qi kam bâmë. Por tash qi jam tue përtrimë këndimin e tekstit t’atyne pyetjeve, po e shoh se aty – këtu paskan nevojë ndoshta për ndonji tfillim mâ t’imët. Madje po i a nis fill me leximin e fjalve të P. Valentinit, të cilavet po vu pështetka edhe vetë Zefi, mbasi për fat të mirë e kam librin “Studime e tekste”.

I lexova, e sinqerisht po më vjen keq me thânë qi s’m’a mbushën mênden asnji grimë. Po më vjen keq, po thom, sepse tue u njohun P. Valentini me të drejtë për nji studjues i zellshëm e i zgjuetë, po drue se jam tue u dukun ndër sŷ të juej nji kryeneç i keq qi don me pasun arsye me çdo kusht, edhe në të shtrêmbët! P. Valentini po pyetka tekstualisht : “Mbandej si spjegohet ai auktoritet në të premë të gjyqevet a n’interpretim të kanunit qi Gjomarkajt, pinjojt e Dukagjinvet, kanë pasë jo vetëm në Mirditë, por edhe ndër fise e bajraqe mâ të largta, mos të kishte lé kanuni në dorë të tyne?” Bre! Duket nji shqipe e kthiellët ky tekst, e me gjithë këtê, sidomos tue u kënduem mbarë artikulli, del tepër i ngatrruem, i errët e plot me kundërthâna. Auktori i a nis qyshë prej titullit me historin’e kanunit, me krahasime erudite vêhet me provuem vjetërsin’e tij me rrânjë të thella deri te Ilirët, Romakët, Gotët e Lombardët. Mbasandej kujtohet se këtij kanuni aqë të vjetër populli i thotë diku “kanun’i Lekë Dukagjinit” e diku “i Skënderbegut”, me do ndryshime të vogla ndërmjet të dyve. E lên Skënderbegun mbë nj’anë dhe merret me Lekën. Pohon nji herë qi nuk gjindet kund asnji dokument, asnji provë qi Lekë Dukagjini të ketë pasun ndonji farë gishti a nemose në kodifikimin e kanunit qi i vishet emnit të tij. Posë qi s’ka ndonji dokument e provë të këtilë, shton mandej, krejt fryma, “thalbi” i “kanunit të malevet” âsht “rranjësisht e pandërrueshmë-nisht republikan, ndërsa përkundrazi pushtet’i Dukagjinvet ka qênë autokratik”. Mirpo, s’kuptohet mirë se përse, Auktorit i pëlqen me besuem të kundërtën e thesës qi âsht përpjekun e bitse i a ka mbërrîmë me provuem deri këtu! E atëherë po, âsht e vërtetë se prej krahasimesh me ligjë e zakone të vjetra romake e tjera kanunit të “Lekës” a të “Skënderbegut” a të “malevet” i a gjêjmë rrânjët tepër thellë n’errsinën e kohës, âsht e vërtetë edhe se s’kemi asnji provë qi Lekë Dukagjini të ketë bâmë për këtë kanun as sa bán miza mbë fletët e se për mâ tepër frym’e këtij kanuni asht republikane kurse pushtet’i Dukagjinvet ka qênë autokratik; por… me të tâna këto të vërteta, na e dijmë mb’anë tjetër qi ka pasun në mesjetë edhe princa shqiptarë, e ndër këta kanë qênë edhe të Dukagjinit, të cilët edhe në kanë qênë autokratë, autokratij’e tyne ishte e kufizueme, “së paku ligjorisht”. Dhe kështu duhet të besojmë se Lekë Dukagjini âsht, po, auktor’i kanunit. Sepse, pa shiko nji herë, përndryshe “si kishte me u spjeguem…”? (Këndo mâ nalt). Amen!

Ju lutem, ndiqni me kujdes arsyetimin e P. Valentinit : Se ç’farë pushteti gjyqsuer kanë gzuem Gjomarkajt ndër malet t’ona të gjithë po e dijmë. Nji pushtet të këtilë për zbatimin e ndërpretimit të kanunit, ata nuk mund t’a kishin pasun sikur kanuni mos të “kishte lé në dorë të tyne”, dmth. të Lekë Dukagjinit, të nji stërgjyshi të tyne. Ergo baba i kanunit âsht vërte Lekë Dukagjini, siç e quen goj’e popullit. E pra kështu po na marrkan të keqen të gjitha krahasimet juridike të tija bashkë me të tânë socjologjinë qi s’na lânë me dyshuem asnji ças qi kanuni âsht nja njimijë vjet e përtej mâ i motshëm se Leka.

Për me provuem, në kundrështim flagrant me vetveten, se Lekë Dukagjini âsht auktor’i kanunit, P.Valentini na vên përpara … nji aksjomë më të thjeshtë : Gjomarkajt janë pinjojt e dukagjinvet! Por nji ças mbasi na e jep këtë aksjomë, vjen e thotë : “Pikë së pari, edhe un, në mos me argumenta të sigurtë në dorë, së paku simbas shênjesh qi ende s’kam mujtun me i përmbledhun e vûmë për fije bashkë, kisha me prjerrë kah ana e atyne qi i njohin Gjomarkajt për paslindës të Dukagjindvet mâ fort se kah ana e kundërt….” Sepse “po të mos ishin paslindës të Dukagjinvet, do të bâhej i vështirë kuptimi i atij pushteti qi u njohin atyne në punë të kanunit ato fise malesh qi këtê i a veshin Lekë Dukagjinit.”

Ȃsht e pamundun me i dhânë dum ksaj logjike: nga nji anë pushtet’i Gjomarkajvet në punë të kanunit i vjyen Auktorit për me pretenduem qi kanuni u ka lemë bash në derë, e tue qênë ata a priori pinjojt e Dukagjinvet,

legjislatori âsht Lekë Dukagjini; dhe nga ana tjetër âsht e vërtetë e kundërta : Lekë Dukagjini a priori âsht hartues’i kanunit, mbasi kështu e din populli, e pra mbasi Gjomarkajt kanë nji pushtet aqë të madh në punë t’atij kanuni nuk munden me qênë veçse Dukagjinë edhe ata!

Shkova tepër gjatë me kritikën e shkrimit të Valentinit. Por fajin e ka Zefi. Se për nji kalibër të tilë, si P. Valentini, nuk âsht pun’e lehtë me i a mbushun mênden as vetvetes se ka gabuem. Tash urtija e lyp qi mbasi të shêmbë njeriu duhet edhe me ndërtuem. Pra po përpiqem tash me ju bindun tý e Zefin se ku qëndron, mbas mendimit t’em sekret’i pushtetit gjyqsuer në Mirditë e përtej Mirditës për Gjomarkajt. Jo sigurisht në gjak e gjiní me Dukagjinajt, edhe sikur të provohej nji ditë se kjo lidhní âsht nji fakt historik. Çudí e madhe! Po athue se Mbëkâmbsi i Krishtit, për me u nderuem e ndëgjuem si i tilë prej të krishtênvet u dashka të jetë prej skotës së Tij?! Mos më thoni se feja âsht fé e kanuni kanun. Se, qe besa, për malet t’ona kanuni i ka rrânjët në shpirtin e popullit mâ të thella edhe se feja, qoftë e Krishtit apo e Muhamedit. Këtê e dijni shumë mirë edhe ju e mund t’a provojmë me nji varg shêmbuj. Gjomarku u bâ Gjomark jo pse i zdrypun prej Lekë Dukagjinit, qi s’qe; jo pse Lekë Dukagjini qe legjislator’i kanunit, qi s’qe; por vetëm e vetëm pse i duel zot e dijti me ruejtun e pruejtun atë relike të shênjtë mijvjeçare të popullit të vet. E, nota bene, s’e muer mbi vete e s’e kreu me faqe të bardhë këtë barrë për lakmí politike a tjetër natyre, por soll pse e ndiente e e ka ndiem gjithmonë deri në fund të shpirtit njipërnji si e ka ndiem edhe popull’i tij. Pushtet ushtarak për me i dalë zot kanunit? Paj si s’e ka pasun Gjomarku këtë pushtet ushtarak? Sa pare bân ushtrija me uniformë kur ke popullin të madh e të vogël, burra e gra me vete e me armë në dorë për nji çeshtje të shênjtë qi âsht e tija? Malet, pa dallim feje, qi kanë rendun deri në kohën t’onë ke Gjomarku për me u damë gjyq, s’e kanë menduem asnji ças se ishin tue votun te nji pinjuell i Lekë Dukagjinit, por kanë shkuem te papa i kanunit të tyne. Pse te Gjomarku e jo ke tjetërkush? E ku? Te oxhaqet qi s’ishin mâ apo ke ata qi e kishin tradhtuem kanunin? Mâ në funt, po shtoj : le të provohej nji herë nji Gjomark me e tradhtuem kanunin, e të shihte nëse do të kishte mâ Mirditë me vete edhe sikur t’a provonte me njiqind dokumenta se ishte nji pinjuell, jo i Lekë Dukagjinit, por edhe i Qesar Augustit! Të jeshë i sigurtë, ti Zef, se sikur të kishte pasë rrethanat e volitshme me qëndruem mbë kâmbë kanuni mâ i fortë ndër pronat e Kastrijotit, me nji Gjomark mbë krye, se n’ato të Dukagjinit, në gojë të popullit ai do të kishte qênë quejtun, sikurse edhe po quhet, “kanun’i Skënderbegut” e Lekë Dukagjini s’do t’ishte përmêndun ndoshta aspak; e un për vete nuk dyshoj fare se Gjomarku do t’ishte bâmë n’atë rasë jo nji Dukagjin, por nji Kastrijot. A kujtoni ju se ndër ne quhet “kanun’i Skënderbegut” mbë njânën zonë e në tjetrën i Dukagjinit për ato ndryshime të vogla qi shohim në tê e a thoni se këto ndryshime kanë eksistuem edhe në kohën e këtyne dy princave? Jo! Un jam i bindun se kanuni ka qênë nji aso kohe në të tâna malet e fushat e lira të Shqipnisë – ndryshe ishte puna ndër qytete ku pjesnisht nemose zotnuesat e huej kishin shtimë e imponuem ligjet e veta, si Tyrqija mâ vonë; ka qênë nji e me nji emën të vetëm, qi s’ishte as i Skënderbegut as i Lekës. Prier edhe un tash për tash kah mendim’i Valentinit, qi thirrej thjesht kanun a kanû prej byzantinishtes; ndoshta qysh’atëherë “kanun i malevet”, për me përjashtuem qytetet e arbnin e sunduem prej së huejsh. Emni u dymzue mâ vonë në dý zonat, si erdh Tyrku e pruni me vete edhe ai fjalën kanun për ligjët e veta; e, për t’u dalluem prej këtyne, ai i yni muer në secilën zonë emnin e princit qi kishte sunduem atje mâ i mbrapmi. Kujtoj se jam i pari qi po e jep këtë ndërpretim për emnat e kanunit t’onë e ndoshta nji ditë do të më mbushet mêndja, pa u krenuem se i kam ramë shi pikës, me va paraqitun kompetentavet me anën e fletores s’onë.

Zefi ka rreshtuem edhe do “pse” tjerë, të cilët e kanë pasun përgjegjen tërthuer në sa âsht shkruem deri këtu, e shpresoj se ka me u vullnuem me kaqë edhe për ta. Përndryshe le t’i përsrisë me tjera pyetje qi sigurisht s’kanë me mënguem në letra qi, shpresoj, s’kanë për të mënguem me ardhun prej të dyve.  

            Por qe, harrova se kam edhe letrën e fundit prej Zefit me i u përgjegjun. Por ajo le të mbesë për nji herë tjetër, se jam tue hjekun zí me këtë shkatrrinë makine qi s’po shkon javë pa e shpumë te mjeshtri. Në këtë shkresë kopja më ka dalë mâ e mirë e prandej atê po ju a dërgoj juve e vetë po mbaj të parën qi âsht mâ e zbehtë e … me shumë bira!

Me Zefin kam edhe problema gjuhe me biseduem. “Abetari” i im tekembramja kreu së shtypuni e mé mâ të parin shtegtar qi të gjêj kam me ju dërguem nji sasí kopjesh … , natyrisht pa pare, për të gjithë nj’ata qi s’kishin për t’a hjedhun në ndonji skutë pa e përfletun aspak! Madje do të ju a dijsha për nderë në qoftë se do të më shkruejshi menjiherë dy rreshta në nji kartë postare për me më kallzue se sa copë duhet të ju dërgoj juve sall për ortën t’uej.

Shtojsë. – Për titullin Kapidan, kisha me bâmë disa hypothesa, por të sigurtë s’jam në gjêndje me thânë kurrgjâ. Pa fjalë nuk âsht i dhânë prej Stambollit.

Pa dijtun hollsina bijografike mbi burrat e mëdhaj të Gjomarkajvet, un për vete, sikur t’isha nji pinjuell i asaj shtëpije, ti Ndoi b.f., me asnji tjetër s’do të mburresha sa me Gjonin I, themeluesin e dynastisë. Kam thânë në nji vênd t’Abetarit : “Ȃsht shumë mâ lehtë me mbjellë n’ugar se me çelë rrah”! Kjo âsht përgjegja nji “pse” – u të Zefit.

Ju përqafoj me mallë e mâ fort shoqin t’em, plakun.

 

 

 

Loading...